Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Akay, Bloomberg HT ekranlarında İrfan Donat’ın hazırlayıp sunduğu Akıllı Tarım programına canlı yayın konuğu oldu. Programda Türkiye’de şeker pancarı ekim süreci, Tokat-Turhal bölgesinde yaşanan sel felaketi, şeker sektörünün mevcut durumu ve sektörün geleceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Akay, şeker sektörü ve kooperatifçiliğin reformlara ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Haziran ayı başı itibarıyla Türkiye genelinde pancar ekimlerinin henüz tamamlanamadığını belirten Akay, geçmiş yıllarda mart ayında başlayan ekimlerin son yıllarda nisan ve mayıs aylarına kaydığını ifade etti. Özellikle bu yıl etkili olan yoğun yağışların bazı bölgelerde ekim faaliyetlerini geciktirdiğini, Kayseri Şeker bünyesindeki fabrikalar arasında özellikle Tokat Turhal Fabrikası bölgesinde önemli sorunlar yaşandığını kaydetti.
Turhal Bölgesinde 30 Bin Dekar Arazi Su Altında Kaldı
Yoğun yağışlar ve su baskınlarının Tokat-Turhal havzasında ciddi zararlara yol açtığını belirten Akay, yaklaşık 30 bin dekar ekili arazinin sular altında kaldığını, bunun 3 bin 700 dekarlık bölümünün şeker pancarı ekili alanlardan oluştuğunu söyledi. Bölgede yaklaşık 10 köyün tahliye edildiğini ve 30 civarında köyde hasar tespit çalışmaları yapıldığını aktaran Akay, çiftçilerin mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla gerekli desteklerin sağlanması gerektiğini vurguladı.
Şeker Fiyatları Maliyetlerin Altında Kaldı
Pancar Şekeri Üreticileri Derneği tarafından hazırlanan maliyet çalışmasına göre şekerin kilogram maliyetinin 47,60 TL seviyesinde olduğunu belirten Akay, buna karşın piyasada 37 TL hatta bazı dönemlerde 30 TL seviyelerinde satışlar yapıldığını ifade etti. Bu durumun sektörün tamamını olumsuz etkilediğini kaydeden Akay, özellikle çiftçi ortaklı kooperatif fabrikalarının bu süreçten daha fazla etkilendiğini dile getirdi.
Akay, Türkşeker’in sektörün içinde bulunduğu sorunları çözmeye yönelik çeşitli politikalar geliştirmeye çalıştığını belirterek, bu uygulamaların yeterince bilinmeden eleştiri konusu yapıldığını söyledi. Türkiye’de şeker üretiminin kota sistemiyle gerçekleştirildiğini hatırlatan Akay, buna rağmen piyasada şeker fazlası oluşmasının temel nedenlerinden birinin alternatif tatlandırıcı ürünlerin kontrolsüz şekilde ithal edilmesi ve kullanımına izin verilmesi olduğunu ifade etti.
Türkşeker’in bu yıl arz fazlasını yönetebilmek amacıyla bazı uygulamaları hayata geçirdiğini,bu çerçevede bir çıkış yolu aradığını belirten Akay, söz konusu uygulamaların kamu zararı oluşturduğu yönündeki eleştirilerin gerçeği yansıtmadığını savundu. Yıllardır devam eden fiyat baskısının sektör üzerinde ciddi yük oluşturduğunu kaydeden Akay, Türkşeker’in sermayesinin geçmiş yıllarda 4 milyar liradan 70-80 milyar lira seviyesine çıkarıldığını hatırlatarak asıl kamu zararını burada görmek gerektiğini söyledi.
Eldeki yaklaşık 750 bin ton şeker stokunun belirli bir süre içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Akay, bu stokun bir bölümünün mevcut piyasa koşullarında satılarak geri kalan kısmının daha yüksek fiyatlardan değerlendirilmesinin ticari açıdan doğru bir strateji olduğunu ifade etti. Türkşeker’in yaptığı satışların o günkü piyasa şartları çerçevesinde gerçekleştirildiğini vurgulayan Akay, konuya ilişkin yapılan eleştirilerin sektörün gerçek sorunlarını gözden kaçırdığını, bu tür yayınların şeker sektörüne ve çiftçilere bir yararının olmadığını ve şeker sektörünün sorunlarının çözümüne katkı sağlamayacağını söyledi.
Kimyasal Tatlandırıcılar ve Kayıt Dışı Kullanım Uyarısı
Şeker sektörünün karşı karşıya bulunduğu temel sorunlardan birinin yüksek yoğunluklu kimyasal tatlandırıcıların yaygın kullanımı olduğunu belirten Akay, 2024 yılında ithal edilen tatlandırıcıların pancar şekeri karşılığının yaklaşık 850 bin ton pancar şekeri karşılığına ulaştığını söyledi. Bu durumun yerli pancar şekerinin kullanımını azalttığını ve piyasada arz fazlası oluşmasına neden olduğunu ifade etti.
Kimyasal tatlandırıcıların çoğunlukla ilaç sanayisinde kullanılmak üzere ithal edildiğinin belirtildiğini ancak önemli bir bölümünün gıda sanayisinde kullanıldığını savunan Akay, söz konusu miktarın Türkiye’de belirlenen şeker kotasının yaklaşık üçte birine karşılık geldiğini ifade etti. Bu ürünlerin kullanımına ilişkin denetimlerin yetersiz olduğunu belirten Akay, doğal pancar şekerinin gıda sanayisindeki kullanımının giderek azaldığını ve bunun da sektördeki arz-talep dengesini olumsuz etkilediğini söyledi.
“Şeker Sektörü Yeniden Yapılandırılmalı”
Türkiye’nin şeker sektörünü uzun vadeli bir perspektifle yeniden ele alması gerektiğini vurgulayan Akay, Avrupa Birliği’nin gerçekleştirdiği reform süreçlerini örnek gösterdi. Fabrika kapasitelerinin artırılması, verimliliğin yükseltilmesi ve kooperatifçilik yapısının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Akay, şeker pancarı üretiminin Orta Anadolu tarımının sürdürülebilirliği açısından hayati öneme sahip olduğunu söyledi.
