Bütçeler sadece mali tablolar değil, kamusal kaynakların nasıl ve kime ayrılacağını belirleyen siyasi tercihlerdir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2027 bütçesi 677,3 milyar TL olup, merkezi bütçe içindeki payı son beş yılın en düşük seviyesine gerilemiştir. Bu durum, sosyal hizmetlerin kamusal öncelik olarak yeterince desteklenmediğini göstermektedir. Sosyal devlet, sadece kriz ve yoksulluk anında değil, yapısal eşitsizlikleri ve dışlanmayı ortadan kaldıracak politikalar geliştirmelidir. Ancak 2027 bütçesi sosyal yardımlara büyük oranda odaklanırken, koruyucu ve önleyici hizmetlere ayrılan kaynaklar sınırlı kalmıştır.
Program bazında kaynak dağılımı şöyledir: Yoksullukla Mücadele ve Sosyal Yardımlaşma %50,97; Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı %24,13; Çocuk Koruma %11,30; Aile Hizmetleri %4,43; Sağlıklı Yaşlanma %4,35; Kadının Güçlenmesi ise sadece %1,41 pay almaktadır. Koruyucu ve toplum temelli hizmetlere ayrılan payın düşük olması, Bakanlığın önceliklerini açıkça göstermektedir.
Yoksulluk çok boyutludur; yalnızca gelir değil, barınma, eğitim, sağlık ve toplumsal katılımı da kapsar. TÜİK verilerine göre Türkiye’de göreli yoksulluk %13-20,6, sosyal dışlanma riski %27,9, çocuk yoksulluğu ise özellikle yüksektir (çocukların %31-37’si risk altında, dört ve üzeri çocuklu ailelerde %64). Ancak yoksullukla mücadele bütçesinin %99,94’ü nakdi yardımlara ayrılmış, doğrudan sosyal hizmet ve yatırımlar ihmal edilmiştir. Nakdi yardımların çocuk yoksulluğunu azaltma etkisi çok sınırlıdır (0,6 puan). Kalıcı çözüm için eğitim, sağlık, sosyal konut, istihdam ve kadınların bakım yükünü hafifleten hizmetler yaygınlaştırılmalıdır.
Çocuk hizmetlerinde koruma ihtiyacı doğduğunda değil, risk erken tespit edilmeli, aile desteklenmeli ve çocuk hakları korunmalıdır. 2025 yılı gerçekleşmeleri bakımından çocuk bakım kurumlarından hizmet alan çocuk sayısı planlananın üzerinde olup, 2026-2027 hedefleri bu ihtiyacı karşılamamaktadır. Yatırım bütçesi oldukça yetersizdir (%1,4 sermaye payı). Kapasite sınırlı, bakım kuruluşları aşırı dolu ve hizmet kalitesi risk altındadır. Çocuk koruma sisteminin büyümesi için kaynak artırımı şarttır.
Engelli hizmetlerinde bağımsız yaşam ve toplumsal katılım temel alınmalı; bakım, destek ve erişilebilirlik hizmetleri güçlendirilmelidir. 2027 bütçesinin %75,8’i nakdi transferlere yönelik olup, hizmet ve yatırım payı düşüktür. Bu durum hizmet modelinde hak temelli dönüşüm eksikliğine işaret etmektedir.
Yaşlı hizmetlerinde bağımsızlık ve yaşam kalitesi korunmalı, evde bakım, gündüzlü bakım ve huzurevleri entegre geliştirilmeli; mevcut kapasite artışı yaşlı nüfus ile uyumlu değildir. Huzurevine erişimde yoğun talep karşılanamamaktadır ve hizmet kalitesi artırılmalıdır.
Kadın hizmetleri aile politikalarının alt başlığı değil, bağımsız kamusal sorumluluktur. Şiddetle mücadele sadece müdahale değil, önleyici politikalarla yürütülmelidir. Kadın konukevleri, ŞÖNİM’ler, hukuki ve psikososyal destekler ile ekonomik güçlenme programları kapasitesi artırılmalıdır. 2027 bütçesinde Kadının Güçlenmesi Programına ayrılan pay %1,41 olup, ihtiyaçları karşılamaktan uzaktır.
Aile ve toplum hizmetleri, farklı ihtiyaçları gözeten kapsayıcı anlayışla yürütülmeli; sosyal hizmet merkezleri güçlendirilmeli, bağımlılık, şiddet, çocuk koruma ve yaşlı-engelli destek hizmetleri sürdürülebilir modellerle entegre edilmelidir. Ancak programların bütçe dağılımı ve performans göstergelerinde şeffaflık eksiktir, bu da hizmetlerin etkinliğini değerlendirmeyi zorlaştırmaktadır.
Mevcut kaynak dağılımı ve yatırım payları yetersizdir. Bu yetersizlik sosyal hizmet emekçilerinin güvenli çalışma koşullarını olumsuz etkilemekte ve iş yüklerini giderek artırmaktadır. Sosyal hizmet emekçilerinin çalışma koşulları iyileştirilmeli, kadrolu ve güvenceli istihdam sağlanmalı, personel sayısı ve mali destek gerçek ihtiyaçlara göre planlanmalıdır.
Bütçe süreçlerinde, sosyal hizmet kullanıcıları, sendikalar, meslek örgütleri ve sivil toplumun katılımı sağlanmalı; kaynak kullanımı ve hizmet sonuçları şeffaf ve hesap verebilir biçimde kamuoyuna sunulmalıdır.
SES olarak taleplerimiz
GENEL TALEPLERİMİZ
- Bütçe süreçleri sendikaların, meslek örgütlerinin, hizmet alanların ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının katılımına açık hale getirilmeli; kaynak kullanımı ve hizmet sonuçları düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
- ASHB’nin merkezi yönetim bütçesi içindeki payı, sosyal hizmet ihtiyacı ve toplumsal eşitsizlikler dikkate alınarak artırılmalıdır Sosyal politika ve planlamalar, iktidarın siyasi çıkarlarından bağımsız, sorunu çözmeye odaklı, kapsamlı ve ihtiyaca uygun bütçe ile desteklenmelidir.
- Sosyal yardımlar, yoksulluğun sonuçlarını geçici olarak hafifleten uygulamalarla sınırlı kalmamalı; barınma, beslenme, sağlık, eğitim, bakım, istihdam ve sosyal katılım haklarını birlikte güvence altına alan bütünsel sosyal politikalarla bütünleştirilmelidir.
- Temel haklar (barınma, sağlık, eğitim, işçi hakları, sosyal güvenlik, yoksulluk ve sosyal dışlanmaya karşı koruma gibi) kesintisiz ve güvence altına alınmış şekilde uygulanmalıdır.
- Sosyal hizmetler ve yardımlar hak temelli sunulmalı; siyasi çıkarlar, tahakküm ilişkileri, bağımlılık yaratıcı uygulamalar ve rant politikalarından arındırılmalıdır. Sosyal yardımlara erişim nesnel, şeffaf ve hak temelli olmalı, damgalayıcı ve keyfi uygulamalardan kaçınılmalıdır.
- Temel haklar (barınma, sağlık, eğitim, işçi hakları, sosyal güvenlik, yoksulluk ve sosyal dışlanmaya karşı koruma gibi) kesintisiz ve güvence altına alınmış şekilde uygulanmalıdır.
- Yoksullukla mücadelede kadın, çocuk, engelli, yaşlı ve bakım yükü özel olarak ele alınmalı, ücretsiz ve nitelikli kamusal hizmetler yaygınlaştırılmalıdır.
- Çocuk hakları konusunda Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi rehber alınarak mevzuat ve uygulamalar düzenlenmeli, çekinceler kaldırılmalıdır.
- Çocuk koruma hizmetlerinde çocuğun üstün yararı gözetilmeli; önleyici hizmetler ve nitelikli bakım kuruluşları güçlendirilmelidir.
- Okul çağındaki çocukların bir öğün parasız, nitelikli besleyici ve hijyenik yemek ve temiz içilebilir su ihtiyacı için bütçeden pay ayrılmalıdır.
- Uyuşturucu ve madde kullanımı özellikle çocuklara yönelik artışın önüne geçmek için etkili önleyici politikalar ve tedbirler uygulanmalıdır.
- Göçmen, mülteci ve sığınmacılar için insani yaşam koşullarını sağlayacak özel sosyal politikalar geliştirilip yeterli kaynak ayrılmalıdır.
- Kadın konukevleri, ŞÖNİM’ler ve kadınlara yönelik sosyal hizmetlerin kapasitesi artırılmalı; şiddetle mücadele ve ekonomik bağımsızlık politikaları birlikte yürütülmelidir.
- Kadına ve çocuğa yönelik şiddetle mücadele için yeterli bütçe ayrılmalı, İstanbul Sözleşmesi, CEDAW ve 6284 sayılı kanun gereklilikleri eksiksiz hayata geçirilmelidir.
- Engelli bireylerin bağımsız yaşamı, erişilebilirlik, kapsayıcı eğitim, istihdam, rehabilitasyon ve kamusal bakım hizmetleri güvence altına alınmalıdır.
- Yaşlılara yönelik evde destek, gündüzlü bakım ve kurumsal bakım hizmetleri yaygınlaştırılmalı; bakım sorumluluğu ailelerin ücretsiz emeğine bırakılmamalıdır.
- Olağanüstü durumlar (salgın, deprem, sel) ve ekonomik krizler göz önünde tutularak, yoksulluğu önleyici tedbirler alınmalıdır.
- Kuruluşların bakım, beslenme, sağlık, güvenlik, erişilebilirlik, bakım-onarım ve depreme dayanıklılık ihtiyaçları için yeterli işletme ve yatırım ödeneği ayrılmalıdır.
İŞ KOLU EMEKÇİLERİ İÇİN TALEPLERİMİZ
· İş kolundaki tüm emekçiler için emekliliğe yansıyan yoksulluk sınırı üzerinde temel ücret olmalı, eğitim durumu, hizmet yılı, yapılan işin niteliği, riski, sosyal hizmet tazminatı vb. kriterler eklenerek giydirilmiş ücretler belirlenmelidir.
· Bütçede personel ödemelerinde personel açığı düşünülerek, kadrolu ve güvenceli istihdamla personel açığının hızlı bir şekilde giderilmesi için ödenek artırılmalıdır. Tüm iş kolu emekçilerinin güvenceli, kadrolu çalışması sağlanmalıdır.
· Ağır engelli, çocuk ve yaşlılara hizmet veren yatılı kurumlarda çalışanların ek ödeme oranlarına ilave puan artışı yapılmalı.
· Meslek farklılıklarını ve meslek sorumluluk sınırlarını ortadan kaldıran, kişilere görevi ve yetkisi olmayan işlerin yaptırılmasına zemin hazırlayan “sosyal çalışma görevlisi” tanımı ortadan kaldırılmalıdır.
· Meslek çalışanları mesleklerin sorumluluk alanları ve sınırları çerçevesinde tanımlanmalı, çalışanlara keyfi ve görevleri dışında işlerin yaptırılması engellenmelidir.
· Yatılı kurumlarda çalışan personelin nöbet ücretleri artırılmalı, yatılı olmayan kurumlarda gerçekleştirilen fazla çalışma ücretlendirilmelidir.
· İcap nöbetleri ve danışmanlık tedbirleri için ödenen ücretler yapılan işin ve çalışanların emeğini karşılayacak şekilde artırılmalıdır.
· Mesleki eğitim olanaklarının artırılması, görevde yükselme ve unvan değişikliği süreçleri liyakat esasına dayandırılmalı, sözlü sınav kaldırılmalıdır.
· Fiilen Genel İdari Hizmetleri sınıfı işlerini yapan yardımcı hizmetler personelinin sınavsız GİHS kadrosuna geçişleri sağlanmalıdır.
· Çocuk eğiticilerinin kadrosu GİHS’ ten çıkarılarak SHS’ na alınmalıdır.
· İdarecilik kadrolarına liyakat ve seçim yöntemi ile atama yapılmalı, atama ve yer değiştirme yönetmeliği değiştirilmelidir. Atama ve yer değiştirmelerde hiçbir kurumda olmayan koşul ve kriterler ortadan kaldırılmalıdır.
· Sosyal Hizmetler risk ve tehdidin yüksek olduğu çalışma alanları olduğundan, sosyal incelemeler, evde hizmet verilmesi gereken durumlar, güvenlik riski olanlara yönelik kurumlarda yapılan çalışmalar sırasında çalışanlara yönelik tehlike ve risklere karşı iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alınmalıdır.
· Sosyal hizmetler iş kolunda çalışan emekçilerin ikincil travmaya maruz kalma riski oldukça yüksektir. Araştırmalarla ortaya konulan bu bilgi ışığında alanda çalışan emekçilerin çalışma koşulları ve emeklerinin ücretlendirilmesi açısından sübvansiyonel düzenlemelerin derhal hayata geçirilmesini talep ediyoruz.
· Yatılı sosyal hizmet kurumlarında çalışan bakım personellerine tayin hakkı verilmelidir.
- Sosyal Risk Haritası Projesi gibi uygulamalar, emekçilerin meslek ve iş tanımları ile istihdam sayıları gözetilerek; kişisel verilerin korunması (KVKK) ve işçi sağlığı ile güvenliği önlemlerinin sağlam bir şekilde güvence altına alınacağı; ayrıca tüm güvenlik ve ulaşım giderlerinin karşılanacağı bir biçimde, alanında yetkin mesleki dernekler ve sendika temsilcilerinin de katıldığı bir komisyon tarafından titizlikle tartışılarak hayata geçirilmelidir. Bunun için yeterli kaynak bütçeden ayrılmalıdır.
Güçlü sosyal hizmetler, ancak güçlü bir sosyal devlet anlayışı, yeterli kamusal kaynak ve güvenceli sosyal hizmet emeğiyle mümkündür. 2027 bütçesi, toplumsal ihtiyaçları ve hak temelli sosyal hizmet anlayışını esas alan bir kaynak dağılımıyla yeniden ele alınmalıdır. SES KAYSERİ ŞUBESİ YÖNETİM KURULU
