Tefeciliğe giden yol bazen tahsil edilemeyen bir faturayla başlar.
Bir düşünün…
Bir tüccar malını satıyor, faturasını kesiyor, vergisini ödüyor, işçisinin ücretini veriyor.
Fakat sattığı malın parasını tahsil edemiyor. Üstelik kendi ödemelerinin günü geliyor.
Çekler, senetler, banka borçları kapıda bekliyor.
Önce başka birinden borç alıyor. Sonra bankanın kapısını çalıyor.
Sonunda çaresizlik içinde tefecinin eline düşebiliyor.
Oysa bu insanın suçu ticaret yapmak.
Ürettiği veya sattığı malın karşılığını zamanında alamamak.
Bugün Türkiye’de ticaret hayatının en büyük sorunlarından biri, alacakların tahsil edilememesi ve işletmelerin bu riski yönetebilecek yeterli güvenceden yoksun olmasıdır.
Peki, bunun bir çözümü yok mu?
Elbette var.
Avrupa’da uzun yıllardır uygulanan Ticari Alacak Sigortası (Trade Credit Insurance) sistemi bunun önemli örneklerinden biridir.
Allianz Trade, Coface ve Atradius gibi kuruluşlar, işletmelerin müşterilerini değerlendiriyor, belirli kredi limitleri tanımlıyor ve sigorta kapsamındaki ticari alacakları güvence altına alıyor.
Böylece tüccar yalnızca malını kime satacağını değil, parasını hangi güvenceyle tahsil edeceğini de biliyor.
Türkiye neden böyle bir sistemi çok daha yaygın hâle getirmesin?
Devlet, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için başlangıçta sigorta primlerini desteklesin.
Gerekirse kamu güvenceli bir reasürans mekanizması oluştursun.
Sigortalı ticaret yapan işletmelere vergi ve finansman avantajları sağlasın.
Faturalar dijital ortamda izlenebilsin. Alıcıların ödeme güvenilirliği değerlendirilsin.
Vadesinde ödenmeyen, şartları yerine getirilmiş alacaklar için sigorta tazminatı gecikmeden işletilsin. İhtiyaç duyan işletmeler de faktoring yoluyla faturalarını vadesinden önce nakde çevirebilsin.
Böyle bir sistem oturuncaya kadar devletin öncülük etmesi, teşvik vermesi ve ticari güven kültürünü yaygınlaştırması gerekir.
Çünkü ticaretin temeli yalnızca mal üretmek ve satmak değildir.
Ticaretin temeli güvendir.
Bir işletmenin tahsil edemediği alacak, başka bir işletmenin ödeyemediği borca dönüşür.
O borç başka bir işletmeyi, ardından çalışanları ve aileleri etkiler. Bir faturayla başlayan sorun, zincirleme bir ekonomik felakete dönüşebilir.
Tefeciliği yalnızca yasaklayarak önleyemeyiz. İnsanları tefecinin kapısına götüren çaresizliği de ortadan kaldırmalıyız.
Devletin görevi yalnızca ticaretten vergi almak değil, ticaret yapan insanın emeğini ve alacağını da korumaktır.
Unutmayalım: Bir ülkede tüccar sattığı malın parasını alamıyorsa, orada yalnızca tahsilat sorunu yoktur; ticaretin güven sistemi de yara almış demektir.
Türkiye’nin artık bu güveni kuracak bir ticari alacak sigortası sistemine ihtiyacı var.
Tüccar malını satarken müşterisini düşünmeli, ama geceleri parasını nasıl tahsil edeceğini düşünerek uyumamalı.