DEVELİ- EVEREK FRANKFURT GAZETESİ VE MUKATELE KİTABI
MUKATELE adlı kitabında yazar Macit Gürbüz, kitabın 160. sayfasında Everek’te (bugünkü Kayseri-Develi) yaşanan olayları anlatmaktadır.
Bu bölümde, Osmanlı İmparatorluğu Berlin Büyükelçiliği aracılığıyla Frankfurt Gazetesi’nde yayımlanan bir habere atıf yapılmakta ve Everek’te yaşanan olaylarla ilgili oldukça yüksek can kaybı rakamları verilmektedir.
Aktarılan anlatımda;
* Ermeni Mahallesi’nin yağmalandığı ve yakıldığı,
* yaklaşık 1.900–2.000 Ermeni’nin katledildiğinin ileri sürüldüğü,
* olayların devamında 3.000 Ermeni ve 200 Türk’ün öldüğü,
* düzenli birliklerin bölgeye geç geldiği iddia edilmektedir.
Ancak burada önemli bir tarihsel araştırma sorusu ortaya çıkmaktadır:
Bu rakamlar ve olay anlatımı hangi birincil kaynağa dayanmaktadır?
Frankfurt Gazetesi’nin hangi tarihli, hangi sayısındaki haber esas alınmıştır?
Haberde verilen rakamlar doğrudan gazetenin gözlemi midir, yoksa başka bir kaynaktan aktarılan duyumlar mıdır?
Ayrıca bu anlatımın, Develi'nin yerel tarihini ele alan Cenani Gürbüz’ün “Milli Mücadelede Develi ve Ermeniler” adlı eseriyle karşılaştırılması gerekir.
Amacımız herhangi bir topluluğu suçlamak veya tarihsel bir olayı inkâr etmek değildir.
Amacımız, özellikle yüksek can kaybı rakamları ve olayların niteliği konusunda farklı kaynakların ne söylediğini ortaya koymaktır.
Bu nedenle Macit Gürbüz’ün eserindeki 160. sayfadaki anlatımın, Cenani Gürbüz’ün eseri ve mümkünse olayın dayandığı Osmanlı arşiv belgeleri ile birlikte değerlendirilmesinin daha sağlıklı olacağını düşünüyoruz.
Tarih araştırmasında önemli olan, iddianın büyüklüğü değil, iddianın dayandığı kaynağın açıkça gösterilmesidir.
Derleyen: Nezir Ötegen 23.09.2026 Develi
