Herhangi bir düşünce yolculuğuna çıkarken bu yolculuğun başlangıcı ile yolun sonu arasında bir bağ olduğunu biliriz. Aynı matematikteki yol problemleri gibi. Birçok konuda düşünce için ise insan bir başlangıç, bir son ya da bir merkez olabiliyor. İnsan denilince de adaletli, oranlı, dengeli olmak adına artıları ve eksileri de hesap etmek gerektiğini tavsiye ederim. Doğruları ve yanlışlarıyla insan, eksikleri ve fazlasıyla insan gibi düşünmenin de faydalı olduğunu söyleyebilirim.
Genel özellikler ile insanın duyguları, düşünceleri, dış etkenlerden bağımsız olan kendine özgü kişiliği, dış etkenlerle oluşan kişiliği, genetik unsurla oluşan kişiliği, etkileme ve etkilenme özelliği gibi unsurları göze almak güzel bir başlangıç. Burada insanın doğasını keşfediyoruz. İnsanın doğasına da bakınca İyilik ve kötülük, mutluk ve üzüntü, sakinlik ve öfke gibi birçok karşıt unsurların bir arada olduğu, bünyesinde barındırdığı, kusursuz ve hatasız olmadığını düşünmekte önemli.
İnsanı düşünmek adına sınır, denge ve seviye unsurlarını da düşünürsek insanın yükselebilen ve düşebilen, yönelen ve yönlendiren, yöneten ve yönetilen, etkileyen ve etkilenen bir varlık olduğunu da hesaba katalım. Bu meseleyi de hesaba kattığımızda hak ve çaba unsurunu da keşfetmiş oluyoruz ki insandan yola çıkınca insan için olan birçok olguyu da öğreniyoruz. İnsanın faydası ve zararını da düşündüğümüzde bazı yolların da farkına varıyoruz ki iyilik, doğruluk, ahlak, erdem, adalet gibi unsurlarla mutluluk, huzur ve refahın geldiğini anlıyoruz. Açgözlülük, Bencillik, kıskançlık, iddiacılık, hasetlik ve fesatlık, yalancılık ve her türlü olumsuz özellikleri de keşfetmekle insanda eksi unsurların da var olduğunu anlıyoruz. Her insanda artıların ve eksiksilerin varlığını düşündüğümüzde bu iki unsurdan eksi unsurların insanda iktidar olmasıyla, sürekli hale gelmesiyle, eksi unsurların çizdiği güzergâhtan da yola çıkıldığında pek de olumlu karşılanmayan bir yolun yolcusu olduğuna inanıyor insan. Bu yola bir isim verirsek kötülük yolu tam karşıtı için ise iyilik yolu adını vermek sanırım uygun olur. İnsandan yola çıktığımız da da birden fazla yolun varlığını da keşfetmeye başlarken hak yolu, hakikat yolu, hak etme yolu, başarı ve hüsran yolu, dikenli ve çiçekli yolların da farkına varıyoruz.
İnsandan yola çıkmışken insanda duyguların ve düşüncelerin varlığını da düşündüğümüzde ikisinin de varlığını barındırken, bazen duygularla ve bazen düşüncelerle yaşarken insan tiplerine baktığımızda genel olarak duygulara hareket eden veya düşüncelerle hareket eden insan tipleri olduğunu da öğreniyoruz, keşfediyoruz ve anlıyoruz. Bir de düşünelim aklın ve duyguların dengeli ve ortak kullanımıyla belki daha muhteşem bir sonuca ulaşabiliriz.
İnsan ve yol başlığı altında bir yola çıkmışken can taşıyan, aciz, muhtaç ve birçok türden bağımlı insanın dünya adı verilen mekan içinde fiziksel olarak yok olacağını herkes kabul ediyor. Bunu kabul eden insan sanırım bu mekanda bir yolcu olduğunu da keşfetmesi de bir yolun başı olabilir. Hayatın veya dünyanın bir yol olduğunu düşündüğümüzde insanın da bir yolcu olduğunu anlamamız yolculuğumuz açısından ne kadar önemli değil mi? Birde düşünelim insan için yol gösterici unsurları, akıl, mantık, duygu, inanç insana yol gösterirken aynı zamanda yoldan çıkmamıza sebep olduğunu da düşündürebilir. İnsanlığın öz geçmişine baktığımızda yol gösterici insanların ve yoldan çıkaran insanların da olduğuna da inandığımız ve öğrendiğimiz de oluyor. İnsan topluluklarını yollara çeken, yollardan saptıran insanların varlığını düşündüğümüzde belki de insanlığın en büyük meselesi, sorunu, ihtiyacının yol ile alakalı olduğunu da söyleyebilir miyiz?