Bilenlerin yeniden hatırlaması, bilmeyenlerin ise öğrenmesi gereken, bir gün hepimize lazım olabilecek temel bir hukuk ilkesinden söz etmek istiyorum bugün: Masumiyet Karinesi
Masumiyet Karinesi, hukuk devletinin en temel ilkelerinden biridir.
En yalın hâliyle şu anlama gelir:
Bir kişi, suçlu olduğu kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla ortaya konuluncaya kadar masum kabul edilir.
Yani bir insan hakkında suçlama yapılması, gözaltına alınması, tutuklanması, hatta kamuoyunda suçlu ilan edilmesi onun suçlu olduğu anlamına gelmez.
Bu ilkenin üç önemli sonucu vardır:
İspat yükümlülüğü suçlananda değil, iddia makamındadır. Kişi masum olduğunu kanıtlamak zorunda değildir; suçlamayı yapan taraf suçu kanıtlamalıdır. Şüphe, sanığın aleyhine yorumlanamaz. Mahkûmiyet için yeterli ve hukuka uygun delil gerekir. Giderilemeyen makul şüphe sanık lehine değerlendirilir. Kesin hüküm verilene kadar kişi suçlu gibi gösterilemez. Devlet kurumları ve kamu görevlileri de bu ilkeye uymak zorundadır.Türkiye'de bu ilke Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınmıştır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. Maddesinde de yer alır.
Ama burada çok önemli bir ayrım var:
Masumiyet karinesi, kişinin gerçekten masum olduğunu değil, suçluluğu hukuken kanıtlanana kadar masum sayılması gerektiğini ifade eder.
Yani bu, kişinin suçsuzluğuna ilişkin bir tahmin değil, devletin ve yargının uymak zorunda olduğu bir hukuk güvencesidir.
Peki, bu önemli hukuk ilkesi herkes için geçerli midir?
Ya da biz halen bir hukuk devleti miyiz?
Not: “Şüpheden sanık yararlanır” ilkesi, masumiyet karinesiyle yakından ilişkili olmakla birlikte ayrı bir ceza hukuku ilkesidir.