Karabağ’ın 30 yıllık işgalden kurtulmasının 6’ncı yıl dönümünü, yürekten kutluyorum. "Bizden çok sizsiniz" ifadesi her Azerbaycanlının gönlünde ve dilimde terennüm edilir. Bu ifade, Azerbaycan Türkleri ile Türkiye Türkleri arasındaki derin tarihi, kültürel ve soy bağlarını anlatan, tek millet, iki devlet anlayışının en samimi ve duygusal dışavurumlarından biridir.
26 Şubat 1993 Günlüğümden Bir Hatıra
26 Şubat 1993… Azerbaycan’da üniversitede görev yaptığım günlerden biri. Hocalı Katliamı’nın yıl dönümü münasebetiyle, Hocalı’da yaşananları ve yurtlarından ayrılmak zorunda kalan insanların acılarını anmak üzere İşletme Fakültesinde düzenlenen bir toplantıya katılmıştım.
O gün dinlediklerim, hayatım boyunca hafızamdan silinmeyecek hatıralar arasında yerini aldı. Hocalı’da yaşanan zulmü bizzat görmüş, ölüm korkusuyla yurdunu terk etmek zorunda kalmış insanlar, başlarından geçenleri gözyaşları içinde anlatıyorlardı. Anlatılanlar arasında özellikle bir yaşındaki bir çocuğun hikâyesi hepimizi derinden sarsmıştı. Olayı bizzat yaşayan kişi, başından geçenleri şöyle anlatıyordu:
“Hocalı Katliamı sırasında Ermeniler, sivil halkın üzerine bütün silahlarıyla saldırıyorlardı. Katliamdan kurtulabilenler olarak evimizi, yurdumuzu, sahip olduğumuz her şeyi geride bırakıp can havliyle kaçtık. Üç yüz kişilik bir grupla ormanda dar bir geçitte sıkışıp kaldığımız sırada Ermeni çetelerinin bizi takip ettiğini anladık. Katliama uğramamak için herkes sessizliğe bürünmüştü. Kimse ses çıkarmaya cesaret edemiyordu.
Tam o sırada bir yaşındaki bir çocuğun ağlaması hepimizi büyük bir korkuya sevk etti. Çocuğun annesi, Ermeni çetelerinin bu sesi duyup yerimizi bulmaları hâlinde üç yüz savunmasız insanın da öldürülebileceğini düşünerek korkunç bir karar vermek zorunda kaldı. Kendi çocuğunu susturmak isterken onu boğdu. Böylece üç yüz kişi kurtulmuş olduk.
Aradan yaklaşık on saat geçmişti. Bir süre sonra çocuğun ölmediği, yeniden hayata döndüğü haberi geldi. Bu haberi duyanlar sevinç gözyaşları döktüler ve Yüce Allah’a şükrettiler. Mucize olarak nitelendirdiğimiz bu çocuk, bugün iki yaşında ve aramızda bulunuyor.”
Bu olayı anlatan kişinin ruh hâlini, sesindeki titremeyi, gözlerinden süzülen yaşları kelimelerle ifade etmek mümkün değildi. İnsan bazen öyle acılarla karşılaşır ki hiçbir kelime, hiçbir cümle yaşananları anlatmaya yetmez. O gün dinlediklerimiz de işte böyle bir acının, çaresizliğin ve insanlık dramının canlı tanıklıklarıydı.
Aradan yıllar geçti. O gün dinlediğim insanların titreyen sesleri, gözyaşları ve çaresizlikleri hâlâ hafızamda. Hocalı, Azerbaycan halkının yüreğinde kapanmayan bir yara olarak kaldı. Bir zamanlar evlerinden, köylerinden ve şehirlerinden koparılan insanların yaşadığı acılar, yalnızca Azerbaycan’ın değil, bütün insanlığın hafızasında yer alması gereken bir insanlık dramıdır.
Fakat tarih, Azerbaycan için yalnızca acılarla yazılmadı. Yıllarca işgal altında kalan topraklar, verilen mücadele ve büyük fedakârlıklar sonucunda yeniden özgürlüğüne kavuştu. Özellikle 8 Kasım 2020’de Şuşa’nın kurtuluşu, Azerbaycan tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Yirmi sekiz yıl boyunca hasretle anılan Şuşa’ya yeniden Azerbaycan bayrağının çekilmesi, yalnızca askerî bir başarı değil, aynı zamanda bir milletin hafızasına, kültürüne ve geçmişine yeniden kavuşmasıydı.
1993 yılında üniversitede dinlediğim o bir yaşındaki çocuğun hikâyesiyle bugün Şuşa’da dalgalanan Azerbaycan bayrağı arasında, benim için anlamlı bir bağ vardır. Bir tarafta savaşın masum insanlara yaşattığı tarifsiz acılar, diğer tarafta yıllarca süren hasretin ardından gelen kavuşma…
O günlüğümün sonuna yazdığım düşünceyi bugün de bütün samimiyetimle tekrarlamak istiyorum: İnsanlık, savaşlardan zafer çıkarmayı değil, savaşlara sebep olan düşmanlıkları ortadan kaldırmayı öğrenmelidir. Çünkü hiçbir toprak, hiçbir siyasi hesap, bir çocuğun hayatından daha değerli değildir.