Kendimize Çekilmek, Kendimizi ve Hakikati Aramak…
İnsanın zaman zaman kendisine çekilmesi, kalabalıklardan uzaklaşarak kendi iç dünyasıyla baş başa kalması, bir başka ifadeyle” inzivaya” yönelmesi, zihnî bir duruluğa ve ruhsal bir derinliğe ulaşmasının yollarından biridir. Bu, dünyadan bütünüyle el etek çekmek değil; hayatın gürültüsü içinde duyulamayan kendi sesini yeniden işitebilmektir. Çünkü İnsan, bazen kendisini ancak yalnızlığın sessizliğinde tanıyabilir.
Hayatın birbirinden farklı yaşanma biçimleri vardır. Kimi insan hazların peşinde koşar, kimi gözlemleyerek anlamaya çalışır, kimi de eylemleriyle varlığını ortaya koyar. Hazza, gözleme ve eyleme dayanan bu hayat biçimlerinin her biri, insanı dönüp kendisine şu soruları sormaya davet eder:
Şimdiye kadar yaptıklarımdan nasıl bir sonuç çıkardım? Şu anda ne yapıyorum? Yarın ne yapacağım? Bütün bunlar beni nereye götürüyor?
İşte münzevinin kendisiyle hesaplaşması, biraz da bu soruların cevabını aramakla başlar.
Kur'an-ı Kerim, dünya hayatını insan için bir ziynet, bir geçimlik ve geçici bir nimet olarak tanımlar. İnsan, bu dünyada kendisine verilen ömrü yaşarken onun aldatıcı cazibesine kapılmaması gerektiği konusunda da uyarılır. Kasas suresinin 60. ayeti, dünya hayatında insana verilenlerin geçici olduğunu, Allah katında bulunanların ise daha hayırlı ve kalıcı olduğunu hatırlatır.
Bu bakımdan insan, neyin iyi, neyin gerekli ve neyin gerçekten değerli olduğunu belirlerken yalnızca başkalarının düşüncelerine, beklentilerine ve davranışlarına göre hareket etmemelidir. Kendi vicdanının sesini dinlemeli, kalbinin derinliklerinde hissettiği hakikati sorgulamalıdır. Çünkü insanın kendisine karşı dürüstlüğü, hakikate ulaşma yolundaki en önemli imkânlarından biridir.
Kur'an'ın Şuarâ suresinin 88-89. ayetlerinde, kıyamet gününde malın ve evladın fayda vermeyeceği, Allah'ın huzuruna ancak selim bir kalple gelenlerin kurtuluşa ereceği bildirilir. Bu ilahî ölçü, insana hayatın gerçek değerini yeniden düşündürür. Demek ki insanın asıl zenginliği sahip olduklarında değil, kalbinin temizliğinde, niyetinin doğruluğunda ve ahlakının güzelliğindedir.
Hayatta akıl, onur, doğruluk, iyilik, merhamet ve ahlak kadar önemli başka değerler de vardır; ancak bunların başında insanın kendisine karşı dürüst olabilmesi gelir. Din ve iman ise insanın geçici çıkarlarına ulaşmak için kullanacağı bir araç değil, hayatına yön veren bir inanç ve ahlak kaynağı olmalıdır. İnsan yalnızca Allah katında daha iyi bir kul olmayı değil, diğer insanlar karşısında da daha adil, daha merhametli ve daha güzel ahlaklı olmayı istemelidir.
Bütün bunların bilincine varmaya çalışan münzevi, insanlığın var olduğu günden beri zihnini meşgul eden temel sorularla da yüzleşir:
Ben neyim? Varlık dediğimiz şey neden vardır? Ben niçin varım? Sadece var olduğum için mi varım? Sonlu bir varlık olarak sonsuzluk karşısındaki yerim ve anlamım nedir? Hayatımın zaman ve evren içindeki karşılığı ne olabilir? Sonsuzluğun bir parçası mıyım, yoksa sonlu varlığımın sonsuzlukla kurduğu ilişkinin bir anlamı mı var?
Bir başka soru da şudur: Evrendeki varlıkların, olayların ve nesnelerin Allah'ın ezelî ilmi ve takdiri içinde bulunması ne anlama gelmektedir? İnsan iradesi, tercihleri ve sorumluluğu bu ilahî düzenin neresindedir?
Bu sorular, insan aklının önüne açılan geniş ufuklar gibidir. Her cevap yeni bir soruyu, her düşünce başka bir düşünceyi beraberinde getirir.
Sokrates'e atfedilen, "Kendini bil" düşüncesi, insanın hakikati arama yolculuğunda önemli bir başlangıç noktasıdır. Tasavvuf geleneğinde Hz. Peygamber'e nispet edilen "Ölmeden önce ölünüz" sözü de insanın nefsini sorgulaması, benliğinin tutkularından sıyrılması ve hakikat karşısında kendisini yeniden tanıması şeklinde yorumlanmıştır.
İbnü'l-Arabî'nin düşünce dünyasında ise insan, kâinatın anlamını kavramaya çalışan ve varlığın ilahî hakikatle ilişkisini idrak etmeye yönelen bir varlıktır. Ona atfedilen düşünceler çerçevesinde insan, varlığın birliğini kavramadan kendi hakikatini bütünüyle anlayamaz. Hakikat birdir; fakat insan onu kendi idrakinin imkânları ölçüsünde anlamlandırır. Bu düşünce, insanın kendisini ve kâinatı tanıma çabasının aynı zamanda Allah'ı tanımaya yönelen bir yolculuk olduğunu gösterir.
Tasavvuf düşüncesinde sıkça anılan, "Ben gizli bir hazine idim; bilinmeyi istedim ve mahlûkatı yarattım..." şeklindeki kudsî hadis (Aclûnî, Keşfü'l-Hafâ, II, 132). rivayeti de yaratılışın hikmetini Allah'ın bilinmesi ve tanınması ekseninde yorumlayan önemli bir anlayışın ifadesidir. Bu rivayetin hadis sıhhati bakımından tartışmalı olduğunu da belirtmek gerekir. Bununla birlikte tasavvuf düşüncesindeki yeri ve etkisi oldukça büyüktür.
İnsanın Allah'la ilişkisini, benlik ve varlık meselesini en çarpıcı biçimde dile getiren ifadelerden biri de Hallâc-ı Mansûr'a (ö. 309/922) nispet edilen şu mısralardır:
Benim sevdiğim O'dur; sevdiğim O ise benim,
Biz bir bedende ikamet eden iki ruh gibiyiz.
Beni görürsen O'nu görürsün;
O'nu görürsen ikimizi de görürsün.
Hallâc-ı Mansûr'un bu ifadelerinde dile gelen birlik düşüncesi nasıl anlaşılmalıdır? Buradaki ikilik, iki ayrı varlığın birbirine karışması mıdır, yoksa insanın kendi benliğini aşarak ilahî hakikati idrak etmeye yönelmesi midir? Tasavvuf tarihinde farklı yorumlara konu olan bu ifadeler, insanın Allah karşısındaki konumunu ve varlığın birliği meselesini yeniden düşünmeye davet eder.
Bütün bu soruların cevabını bulmaya çalışan münzevi, sonunda gece karanlığında yolunu kaybetmiş bir insanın yaşadığı şaşkınlığı ve çaresizliği hisseder. Önünde açılan ufuklar ne kadar geniş, ne kadar çekici ve aydınlık görünürse görünsün, soruların derinliğine indikçe kendi idrakinin sınırlarıyla karşılaşır. Her şeyi anlamak ister; fakat her şeyi anlamanın insan için mümkün olmadığını da yavaş yavaş kavrar.
Zihninden geçen, aklının sınırlarını zorlayan düşünceler bazen onu öylesine derinlere sürükler ki, okyanusun bir damlasını dahi yudumlamadan azgın denizin derinliklerine dalmak isteyen bir insanın telaşına kapılır. Oysa insan, bilmediği bir denizin derinliklerine hesapsızca dalarsa kendi sınırlarını da unutabilir.
Bu noktada kendi kendisine şöyle seslenir:
Dur! Sus ve kendine dön. Her sorunun cevabını bulmak, her hakikati açıklamak senin görevin değildir. İyi niyetin, güçlü arzuların ve derin merakın seni her şeyin bilgisine sahip kılmaz. Bazı hakikatler insanın idrakini aşar. Sana düşen, önce kendini tanımak, kendi sınırlarını bilmektir. İç dünyana ait olanı koru; her duygunu, her düşünceni herkese açmak zorunda değilsin.
İnsan, fıtratı güzel, sezgisi kuvvetli, hafızası güçlü ve aklı selim bir varlık olma gayretini sürdürmelidir. Çünkü insanın asıl olgunluğu, yalnızca çok şey bilmesinde değil, bildikleri karşısında mütevazı kalabilmesindedir. Bilginin yanında hikmete, aklın yanında vicdana, düşüncenin yanında ahlaka da ihtiyaç vardır.
Aksi hâlde insan, önüne kar yağmış bir pencerenin ardından dışarıyı seyreden biri gibi, hayatın gerçek görüntüsünü seçemez. Camın üzerindeki buğu, kar ve soğuk, dışarıdaki manzarayı nasıl belirsizleştiriyorsa; insanın iç dünyasındaki kibir, ihtiras, peşin hükümler ve bitmek bilmeyen iddialar da hakikati görmesine engel olur.
Belki de münzevinin bize hatırlatmak istediği en önemli gerçek şudur:
İnsan, dünyayı anlamaya çalışırken kendisini unutmamalı; hakikati ararken haddini bilmeli; kendisine dönmeden kâinatı, kalbini arındırmadan da hakikati bütünüyle kavrayabileceğini düşünmemelidir. Çünkü kendini tanıma yolculuğu, insanın hem en uzun hem de en çetin yolculuğudur.
Mustafa Cengiz
KAYSERİSPOR, BİLENİYOR…
Mustafa Cengiz CENK MEYDANI
3. DÜNYA SAVAŞI BAŞLADI, BİZİM NİYE HALEN HABERİMİZ YOK?!...
M. Kemal Atik
BİR MÜNZEVİNİN HATIRLATTIKLARI
Mustafa Göçer
AMAÇ ÖĞRETMEK VE SEVDİRMEK OLMALI...
Ali Rıza Navruz
YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN
AHMET KARAASLAN
PERHİZ
Mehmet Arpa
Bakışların Sessiz İktidarı: Göz Temasının Nörolojisi ve İletişim Zarafeti
M.SEBATİ ATAMAN
BİZ ÇOK YORULDUK GERİ DÖNİYRUK...
HÜSEYİN TEKİN
OKURYAZARIMIZ ARTTI, PEKİ OKURUMUZ NEREDE?
Ali İhsan Öztürk
EVLATLARIMLA BİR KEZ DAHA GURUR DUYDUM!