https://www.kayserihakimiyet2000.com/files/uploads/user/417957bab44cf61c353a77053910c95b-244eb32bea1a8e2dbe24.jpg
Ali Rıza Navruz

TANDIRNÂME

24-10-2022 10:09 3044 kez okundu.

Eşeğe “çüş”, öküze de “ho” demesini biliyor idik… Bilmem maksadımı anlatabildim mi? 

Dönelim işin edebiyatına şimdi. Tandırın etrafında şal yorgan altına sıralanırdık: Ninemlerden kalan şal yorgan var ya/ Çek üstüme ipeklisi fasarya/ Dudağı çatlamış suya kanar ya/İşte öyle sana kanayım anam… Ama bu şal yorgan altındaki tandır sefasında geçen süreyi değerlendirmesini de bilirdik. Bizler sonuç olarak; doğum, ölüm, evlenme, sevda, savaş gibi olaylar ile ilgili inanışlar içeren tandırnâmeler okurduk/ anlatırdık birbirimize. Hatta Karacaoğlan’dan bahseder, Onun Elif’ine saygı duyardık cümleten. Kesikbaş menkıbelerini dillendirirdik çoğu zaman. Hayal de olsa bazı kereler Hazreti Ali’nin Düldül isimli atına atlar, Zülfikar’ını da kuşanarak belimize Hayber kalesindeki küffar üzerine yürürdük. Küffar elbette ki pare pare olurdu o meydanda… Bizler Manolya çiçeğinin nasıl bir naza büründüğünü de bilirdik elimizde. Birbirimize bilmeceler sorar, gözlerimize bakarak da ahvalimizi yorardık! Elimizde tandırdan biraz önce çıkmış içli keteler… Anamın on parmağında on iş… Kulağı da bizim sohbetlerimizde/tandır düşlerimizde olurdu –bu gün olduğu gibi-çoğu zaman. Songül Sümengen’e seslendiğini sizler bile duymuşsunuzdur belki de: “Gııııız Songüüüüül, hani şu mercimekli bulgur pilavı şiirin vardı ya, onu bir disen de diğnesek.” Songül biraz nazlanırdı ama yine de başlardı okumaya o uzun şiirinden birkaç bölüm. Sözün başladığı yerde bizler tandır başında sus pustan öte ne olabilirdik ki:

"Gözleri dolu; 'Ana' der usuldan

Ana gene mi mercimekli bulgur?”

Ananın gözleri yağmur bulutu.

Ana gülmeye uğraşır ağlamaklı.

Bir tahta kaşık sesi bakır sinide.

Ve çarpılan kapı…!

Çözülür Ananın gözlerindeki yağmur bulutu.

Bir avuç saman atar tandıra, bir avuçta gözyaşı.

Bir küskün çocuk yürür gider elleri cebinde

……

Bakışlarının karası karışır gecenin karasına

Bir delişmen çocuk yürür gider elleri cebinde.

Dalar gider gözleri renkli ışıklara

Bir el okşar saçlarını ince, narin

Bakar kocaman gözleri, anlamsız

Arar anasını, yağmur bulutu gözlerini,

Ağlamaklı gülüşünü,

“Neyi sevdin sen?” der anlamlı bir ses

Bakar, gölgelenir gözleri yer yer!

……

Bir ezgi olur sesi, gider ta köy gecelerine.

“Anamı sevdim, tek anamı. Bir de;

 Bir de, mercimekli bulgur pilavını…””

Bazı akademisyenler; “bilgisiz insanların inandığı saçma bilgiler, hükümler toplamı” deseler de, hatta “boş ve lüzumsuz sözler” olarak değerlendirseler de şu bizim akademisyenler grubu, tandırnameler; edebiyatımızda adından çok söz ettirmeyi başarmıştır. Bazı mansıb-ı mekân sahibi olmuş meşahir-i üdebâ; küçük ve değersiz olarak görse de tandırnameleri, bu edebiyat ürünleri halk edebiyatımıza hatırı sayılır katkılar sağlamıştır. Tandırlar ve tandır başları, çeşme başları kadar aktif diyebileceğimiz sosyal mekânlardır bana göre. Dostluklarımızın, yarenliklerimizin ve sırlarımızın da mekânıdır denebilir. Tandır başında çay mı? Olmaz mı hiç:

“Çıktım tandır başına/ Demlik çıktı karşıma,

Doldur doldur ver içim/Aklım gelsin başıma..”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DİĞER YAZILARI Muhabbetli Muhabbet!.. VEFATlNlN 9. YlLl NEDENİYLE YAŞAR KEMAL VE BEN VE UMUT VE KURŞUN GAMZELİM HASRET TÜRKÜSÜ BEN BUGÜN DÜŞLERİMİN ESRAR-I HAŞMETİNE DELİ DEDİLER OSMAN NUMAN BARANUS ZAMAN 'SÜREYYA VAKTİ' İMİŞ… MAVİ GÖMLEK VE AHlR SEKİSİ VE O VAHŞİ AT!... KİTAP VE KİTAP OKUMAK... SAHİ KİMDİ O KOCA YÜREK? GÜL KÜPELİ GİDİŞ AYRILIK GÖZ İLE KAŞ ARASIDIR GİTTİN GİDELİ FRAMBUAZ PATİLER S U S VE TALAT VE FİTNAT VE AŞK!... NARMANLI AŞIK SÜMMANİ AYRILIK GÖZ İLE KAŞ ARASIDIR VE O VAHŞİ AT İÇİME DÜŞTÜ KÜLÜ GÖZLERİN BİR DELİBAN VAKTİ Yağmur Ūlkelerinde.... /Süleyke/ TANIYALIM KASEMLER YORGUN DÜŞTÜ DİYECEKTİM Kİ ÜŞÜRÜZ... DÜŞLERİMİN ESRAR-I HAŞMETİNE ŞİİR ÜZERİNE SÖYLEŞİDEN BİR KUBLE... AŞK GİTTİN GİDELİ BlRAKlN GİDEYİM SENSİZ İKİ GÜN TANDIR KEYFİ VE TANDIRNAME DELİBAN (A.Rıza Navruz Şiir Kitabı) ONU ANLAMAK YA DA ASYA-İLYAS VE CEMŞİT ÜÇLEMESİ "Bir dilruba'ya düşdü gönül mübtelası çok.." BANA Ml DARGINSlN anısına... HALİL SOYUER A.GANİ AŞlK ve ŞİİRİ Bir Şair: Bircan Özsavran Bir Kitap: BEN RÜZGÂR OLMALIYIM ELLERİN OLAMIYOR RÜZGÂRLARIN TÜRKÜSÜ YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN "SAHİ, SEVGİ NEYDİ SEVGİ?" SİTEMNAME BİR ŞAİR-BİR ŞİİR (Türkan İldeniz) CEMAL SÜREYA/Ö: 9 Ocak 1990/ AĞLAMANIN ARDINDAN ESİLA DÜŞÜME DÜŞEN DÜŞ BİR MAHUR ŞARKI GÜZ VURGUNU ŞAİRİM BİR NEŞVE-İ ÇİNGENE YEDİ MEŞALECİLER VE MEŞALELİ BİR ŞAİR BAŞINI AĞRITTIM CANCAĞIZIM BİR ŞAİR ÖLÜNCE Yeni Bir Yılın Eşiğinden; AYDEMİR DOĞAN UNUTTURMAMAK ADlNA NURKAL KUMSUZ VE ESERLERİ SANATIN BÂDEM GÖZLÜLERİ 'ULUSUN KORKMA!' SAYIKLAMALAR ŞİİR ÜZERİNE BİR SÖYLEŞİ ÖZGE LEYLÂ PUTKlRAN DEDENİN DAMl DOSTA MEKTUP YALNIZLIK VE ŞAİR Susa susa susku olduk. EDEBİYAT YOLCULARl KIRILAN DALIN TÜRKÜSÜ LEYLA 'EL HÜKMÜ LİMEN GALEBE' KlRlLAN DALIN TÜRKÜSÜ GÖZLERİN Bunu bil/ESİN .. BEKLERKEN... MELÂLİN SESİ OCAK ve OCAKBAŞI 'DAĞLARA GİT' DEDİ İÇİMDEN BİR SES DESTURSUZ ŞARKI "Susamışlığımdı Belki" Ve Mehmet Şafak... İŞTE BU NOKTA Kİ! DAĞLAR TANYELİM BULUNUR SÜR DE GİTSİN YAĞMUR SAF/SU TATLI… HÜZÜN ÇÖL PUSULASI FlSlLTl DÜŞ ARDI GİDİŞLER /Islak Hayal…/ PACEDEN GÖRÜNENLER SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM / Üçleme../ BULUNUR ORHAN VELİ KANIK SUZANNA İNTİHAL Bir Habil var idi... Ve bir de Kabil... 'CRİSAN SENİ SEVİYOR' TÜRKÇE'M BENİM SES BAYRAĞIMDlR RÜYA GİBİ ELLERİN OLAMlYOR GÖZLERİN/1 DUYUN EY AHÂLİ GÖZLERİN-2 MELÂLİN SESİ TÜRKÇE'MİZ VE KARAMANOĞLU Mehmet bey... 27. Ölüm Yıldönümünde Zeki Müren... SUZANNA GARDAŞ BİR ŞAİR BİR ŞİİR /Abdullah Akay/  BEDRİ RAHMİ EYÜPOĞLU “MISRALARDA DOĞAN" İSİMLİ KİTABIM ÜZERİNE BİR SÖYLEŞİ GAZİLER GÜNÜ NİYETİNE... BİR FASL-I AKŞAM DEMİNDE… Leylūfer- Bilal oğlan Ve Piştov DİYECEKTİM Kİ ÜŞÜRÜZ… KUŞKU SAATLERİ UMUDU UÇAN YÜZ GAM DEFTERİ "BİZİM YUNUS" BİLİNDİM BAĞNAZLIK BEKLE-ME SAHİBİNİ BULAN ŞARKI… “DİNLE EY RÛHUM İŞTE AĞLAYAN O..!” LEYLÂ Bir Tespit... BİR KEZ DAHA EYLÜL YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN! ÖLÜRÜM... Kızıldağ Akşamları DÜŞ ARDI GİDİŞLER MOR TAFLAN ÇIĞLIĞI "Umut Yok Olunca At Koşmazmış!.." Bir Kitap: "Hasbahçe" (Nurkal KUMSUZ) Türü: Deneme ÖKSÜZ DİVANDA KARA TREN HİÇ GİYİLMEMİŞ ONUN HİKÂYESİ REMORA 'YÜREĞİM REHİN' HER GECE KARANLIKTA /Türk'e has şarkı.../ Türkü Ben Böyle Yaşamak Zorunda Mıyım? ATAOL BEHRAMOĞLU İZDÜŞÜMLÜ SEVDA FAZLA ŞİİRDEN ÖLEN ŞAİR HASlLl S A N D I K MEKTUP SÖZ DÜŞTÜ DAMARIMA DALLI KAVAK ÖYKÜSÜ 'CRİSAN SENİ SEVİYOR' Benden Bana Mektuplar... 11. Mektup "MEDRESE-TÜL MÜŞTAK" CİN/ASLI BİR SUSAMlŞlN ARDINDAN YOKLUĞUNA YAPIŞMAK Büyük Adam Şekeri... İKİ DELİ RAHMANA TEVDİ Yalçın BÜLBÜLCÜ TESPİHLİ GİDİŞ ŞERİF'ÇE RAHMET GÜNÜ BİR GECE VAKTİ… Kitabıma Önsöz Niyetine: SÖZ BAŞI HÂL BİLMECESİ DAĞLAR... E L L E R İ N YAKTILAR GEMİYİ DELİ DEDİLER SÜRGÜN İŞTE BU NOKTA Kİ... CİNS ŞAİR CEMAL SÜREYA NEMLİ SAHAF RAFLARI... HASBİHAL ISSIZ KAR TANELERİ GİTTİN BİR ŞİİR - BİR ŞARKI/ 2 GÖZLERİN ŞİİRDİR PlNARDAN ÇAĞLAYlP AKAN lll SABÂ RÜZGÂRI GİTME KAL BİR BEKLEME ZAMANI... " KÖYDEN İNDİM ŞEHRE" MİSALİ BİR ANl "BİZİM YUNUS" BİLİNDİM BEN RÜZGAR OLMALIYIM VE O VAHŞİ AT GURBET KUŞU NEVRUZ ATEŞİ SÖZ UCU ÖZGE LEYLÂ FAZLA ŞİİRDEN ÖLEN ŞAİR/Edip Cansever/ "Yağmur Ūlkelerinde Nehirler Ters Akarmış..!" SADETTİN KAPLAN (Ö:11.06.2016) MÜZİK VE KUYU ÇlKRlĞl TÜRKÜLERİMİZ BİR FASL-I HARMAN VE CEVİZLİ ŞEKER SUCUĞU TANIYALIM: ŞAİR COŞKUN ERTEPINAR Bir Kitap/D E L İ B A N POSTACI DÜŞ ARDI GÜLÜŞLER BİR ŞAİRİN NİYAZI Unutturmamak adına; AHMET MUHİP DIRANAS (Ö: 21 Haziran 1980) Vefatının 12 Yılında... BİR AŞK-I MÜEBBET VE ALİ BAŞ BİR ŞAİR/ Müsade Özdemir/ ve "MÜSADENİZLE" BİR ŞİİR KITABININ MISRALARINDA GEZİNTİ "YÜREĞİM SENDE KALMIŞ" HASAN ALİ KASIR /D E L Â L/ BAM TELİMDEN YANSIMALAR BAM TELİNDEN YANSIMALAR DENEME (ESSAİ) ÜZERİNE BİR ŞAİR-BİR ŞİİR/HİLMİ YAVUZ/ SEBEP/SİZLİĞİ ARIYORUM KÖY TÜRKÜLERİMİZ ŞEHRİMİZDEKİ SOKAK ÇALGIClLARl SİTEMNÂME.. (55-59) SANATIN BADEM GÖZLÜLERİ AKŞAM AClLARl BAĞLNAZLlK PAYLAŞMAK SİTEMNAME.../40-44/ SİTEMNAME.../36-40/ GAMZEKlZ SİTEMNAME.../21-25/ DİKENLİ BAŞ YASTIĞI SİTEMNAME.../11-15/ SİTEMNAME.../6-10/ GAMZELİM SİTEMNÂME /1-5/ DOMANİÇ AŞKTA CEVR-Ü CEFÂ GÖYƏRİK TEKLİYİ ZAMANE VE AŞKLARI BENDEN BANA MEKTUPLAR/4 YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN GARDAŞ /kün feyekûn/  NİSAN AYINlN GÖTÜRDÜKLERİ ÖZGE HALDEN ÖZE DÜŞME BÜYÜK ADAM ŞEKERİ BU AKŞAM BİZDE GÖNÜL PUSULA NASIL DA TÜKENMİŞ MAVİLİĞİMİZ... GEREK BANA... GEREK SANA OSMAN NUMAN BARANUS lSLAK UĞULTU... YÜREĞİME YANSIYANLAR: MOR RENGİN ŞAİRİ ŞİİRİMİZDEKİ ŞAİRNAMELELER LEYLÜFER-BİZİM OĞLAN VE PİŞTOV YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN DELİYE ÖĞÜT/ ÖLÜYE AĞIT SANATÇI VE ÇEVRESİ (SETENÖNÜ) SUZANNA "KIRLANGIÇ YUVASINDAKİ KADIN" BİR TEK BİR DELİBAN VAKTİ ÖKSÜZ UYKULAR BlRAKTlM YATAĞIMA... ŞİMDİ BİR CEMRE DÜŞERSE BİR ŞAİR ÖLÜNCE... 21 MART 'NEVRUZ BAYRAMI' 'DÜNYA ŞİİR GÜNÜ' VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ… DEHŞETENGÎZ HÂL RÜZGARLARIN TÜRKÜSÜ ŞAİR COŞKUN ERTEPlNAR İŞTE BU NOKTAKİ... TANIYALIM: ALİ RlZA NAVRUZ/ŞAİR-YAZAR SENİ ÇÖZMEK GÜLMİRA GİTMİŞ ÖTEYE BİR DELİBAN VAKTİ SEZONLUK SANAT SOKAĞI AH SİHAM-l KAZA BENDEN BANA MEKTUPLAR... GAM DEFTERİ VEFATININ 8. YILI NEDENİYLE Yaşar Kemal SINIRSIZ DÜŞLERİN İDAMLIK YÜREĞİ HASRET TÜRKÜSÜ GAMZELİM HACl MUSTAFA DEMİR DELİ DEDİLER... FAİDELİ BİLGİLER... OSMAN NUMAN BARANUS BEN RÜZGÂR OLMALIYIM NARMANLl AŞlK SÜMMANİ İÇİMDE GÜZ GURBETİ YALNIZLIK... RÜZGÂRLARIN TÜRKÜSÜ MOLE/KÜL TANlYALlM LEYÂL DİYECEKTİM Kİ ÜŞÜRÜZ… AŞK AŞK SABÂ RÜZGÂRI /Şiir Adına/ BİR ŞAİR ÖLÜNCE... BİR EFSANE COĞRAFYASI 'ŞİREMENLİ' KIŞ LASTİĞİ --- "Görəsən ömrümün qışımı gəldi?" A.GANİ AŞlK ve ŞİİRİ MORUN ÖTESİNDEKİ SES AHMET HAMDİ TANPINAR ANlSlNA- Mehmet Emin Yurdakul BİR ŞAİR-BİR ŞİİR deneme üzerine BİR NEŞVE-İ ÇİNGENE GAMZELİM AYDEMİR DOĞAN 'Aydede' Uçukladı Serenadlarım... SANATIN BADEM GÖZLÜLERİ SAYlKLAMALAR ŞİİR ÜZERİNE BİR SÖYLEŞİ PUTKlRAN YALNIZLIK VE ŞAİR "EL HÜKMÜ LİMEN GALEBE" lClP SEPLİ SÖZ ah sesimi boğan sus/kum!!! GÖZLERİN Bunu bil/ESİN ÇEKİLİN AYAKUCUMDAN OCAK ve OCAKBAŞI... BİR HİKÂYE KİTABI ÜZERİNE "SON KURŞUN" "AĞLASAM SESİMİ DUYAR MISINIZ?" FARUK NAFİZ ÇAMLIBEL SÜR DE GİTSİN PUSULA GÖNÜL KARA TREN SAHİBİNİ BULAN ŞARKI… YAĞMUR YAĞIYOR VE SEN YOKSUN /hıç-kırıklar/ KİTAP VE KİTAP OKUMAK… MAVİ GÖMLEK VE AHIR SEKİSİ DİLRUBA ŞARKILAR DAĞLAR ÖZGE LEYLÂ /HİÇ GİYİLMEMİŞ/ MOR YAZMALI KIZ BİR EFSANE COĞRAFYASI Ş İ R E M E N L İ… KİTAP TANITIMI -----------: “HAYAT BAHÇESİ” ve BAHÇİVANI GÖZLERİN FAZIL HÜSNÜ DAĞLARCA YEL BAYRAĞI VE SERVİ "UMUT YOK OLUNCA AT KOŞMAZMIŞ" ŞEHRİMİZ 5. KİTAP FUARI VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ… BİR KIYAK ŞİİR PROGRAMI... AH O HARMAN GECELERİ AH!.. RAHMETLE... E L L E R İ N KÖY TÜRKÜLERİMİZ MUSTAFA YARALI VE ŞİİRİ DÜŞ ARDI GİDİŞLER "ISLAK HAYÂL…" E S İ L A BİR SEVDA MATALI YOKLUĞUNA YAPIŞMAK VEFATININ 49.YILINDA ŞUKÛFE NİHAL BAŞAR... Z E K İ  M Ü R E N (Ö:24.09.1996) 26.ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE RAHMETLE… BİR FASL-I AKŞAM DEMİNDE… HÜSNÜHÂL KON KAFE'DEN BU GÜNE GARİPLİĞİM… KÖY TÜRKÜLERİMİZ AYRILIK GÖZ İLE KAŞ ARASIDIR MORUN ÖTESİNDEKİ SES HEMŞEHRİMİZ DR. RAHMİ DUMAN AHİRETE GÖÇ EDEN DEĞERLERİMİZ BATMA Kİ UFKUMDAN KIRILAN DALIN TÜRKÜSÜ YALNIZLIK VE ŞAİR /HİÇ GİYİLMEMİŞ/ YAĞMUR SAF/SU TATLI… 'KALENİN BURCUNDAYIM' ANNE