1930 yılında yurt genelinde açılan halkevleri 1952 yılına kadar hizmetlerini veriyor okuma salonları yanında çeşitli kurslar açılıyor halkı eğitmek için iyi niyetli açılan kurslardan ilçemizde de marangozluk ve demircilik kursu açılmıştır.
Türkiye’de piyes ve tiyatrolar bu dönemde hayli yazıldığı bu piyes ve tiyatroların halk evlerinde kurulan tiyatro kolu tarafından oynandığı kadın oyuncu aktris bulmakta zorluk çekildiği bu görevin bayan öğretmenler tarafından yürütüldüğü daha çok gezici tiyatro (kumpanya) halk evi sahnelerinin kira ile oynatılmıştır.
Halkevi sahnelerinde oynayan seyyar kumpanyalar toplumun felaketleri arasında sayılmaktaydı. İçki ve kumarı beraberinde getirmekte idi. İşte bir nostalji İncesu halkevinde Türkiye gerçeklerini yansıtan araştırmam olup iyi niyetli açılan bir kurum 1930-1951 yılları arasında çok iyi hizmetlerin yanında gerçeklerin asılsız dedikodular olumlu ve olumsuz olaylar halkevlerinin kapatılma sebeplerindendir.
1946 yılında İncesu Halkevi sahnesinde gezici tiyatro kumpanyası geliyor o günlerde halk tiyatroyu dansöz oynatma gibi yorumluyor tiyatronun oynanacağı günde terzi Hacı Ömer Karayol’un terzi dükkânında Mehmet Nasırlı(Celfinin Mehmet) , Ahmet Bektaş, Ali Osman Çiğdem, Zekeriya Torunoğlu, Subaşılı Osman Teke toplanıyorlar. Şarap içip plan yapıyorlar tiyatro gece sona erince otele giderken kumpanyanın önü kesilecek tiyatro kızı aktris oyuncu kaçırılacak. Otel Yakup Hoca’nın evi o günün şartlarında otel ilçenin dışında Kayseri Niğde asfaltı üzerinde planlandığı gibi İncesu deresi üzerisindeki Kayseri-Niğde yolu köprüsü üzerinde Kara Mustafa Paşa Kervansarayı’nın önünde tiyatro kumpanyasının oyuncularının yolu kesiliyor oyuncu Şerife Şen’in kollarına Zekeriya Torunoğlu Osman Teke sıkıca yapışıyorlar Mehmet Nasırlı kadının sırtına korkutmak için bıçakla tehdit ediyor kadının yüksek ökçeli ayakkabısının ökçesi kırılıyor kadın geriye direndiği için Mehmet Nasırlı’nın bıçağı sırtına saplanıyor kadın oyuncu kan kaybından oracıkta ölüyor kumpanyanın yöneticisi Niyazi Bey güçlü bir adam olduğu bu insanlarla da hayli mücadele verdi ise de bu adamlara baş edemediği görülmüş tiyatro yöneticisi Niyazi Bey’in davacı olduğu, Kayseri Ağır Ceza Mahkemesinde Mehmet Nasırlı’ya 17 sene 3 ay 12 gün ceza verildiği 4 yıl hapisten sonra Menderes hükümetinin genel affından yararlanmıştır.
Oyuncu kadın İncesu garipler mezarına gömülüyor. Garipler mezarını yeri Akbıyıklar’ın marangoz atölyesi ve un değirmeninin olduğu yerdi. (Kaynak:1927 doğumlu Ömer Işık)
Türk kadının oluşumunda halkevlerinin faaliyetlerinin merkezi bir rol oynaması öngörülmüştür halk evlerinin amaçlarından birisi kadınların eğitim, eğlence, müzik, dans, spor etkinliklerine katılmaları sağlanıp kamusal alana kabul ettirmekti. Kadınların hem ayrıcalık hem de vazife olarak halk evlerinde kayıt olması kadınlı erkekli seyircilere konferans vermesi sahnede rol oynaması müzik aleti çalması ayrıcalıktı. Bununla birlikte bu faaliyetler özellikle halk evlerinin çoğunun kurulduğu küçük şehir ve kasabalarda baskın olan harem, selamlık toplumsal cinsiyet pratiklerine karşı çıkmakta yaygın olarak ahlaksız sayılmaktaydı. Buna rağmen kadınlar halk evlerinin etkinliklerine üye olarak katılmıştır çoğu kadın öğretmen ve bürokrat memurların eşleri halk evlerine üye kaydını yaptırmışlardır. Develi’de ki CHP’li elitler hakkında kadın akrabalarının siyasetle yakından ilgilenmesine izin vererek şerefine helal getirmek istemiyordu Develi’de siyasetle ilgilenen nadir sayıdaki kadınlar daha çok yerli olmayan memurların büyük şehirlerde okumuş meslek sahiplerinin eşleriydi. Kadın ve siyaset konusunda bir başka olay ise kadınların CHP’ye kayıtları idi. CHP genel sekreterliğine gönderilen mektuplarda sık sık şikâyet konusu olmaktaydı. Halk evlerinde şikâyet eden mektupların çoğu halk evi sahnesinden söz etmekteydi özellikle kadınlardan bahseden mektupların büyük bir kısmı kadınların katıldıkları halk evi tiyatro sahnesinde geçen olayları şikâyet etmiştir. Halk evleri için CHP piyes yazdırıyor piyes yazma yarışmaları düzenliyor bu piyesler halk evlerinde sahneleniyordu. Kadın rollerini erkeklerin oynaması yasaktı bu nedenle kadın oyuncu bulmakta güçlük çekiliyordu. Kadınların erkek akrabalarına baskı yapılarak babalarının kardeşlerinin izinleri ile piyeslerde tiyatrolarda rol alabiliyordu. Bazı halkevleri idarecisi istekli ve muhtaç olan kadınları sahneye ücretle çıkarıyorlardı. Reşat Nuri Güntekin’in Anadolu Notları kitabında tiyatrocuların aralarındaki uygunsuz kadınların Anadolu insanları üzerinde bıraktığı etkiyi anlatmaktadır.(Kasabanın hacıları, hocaları bu kumpanyalardan daima yaka silkmişlerdir)
Çekinmeyiniz giriniz, bakınız ne güzel ne asil bir kalabalık dostlar bir arada fikir ve ideal yoldaşları bir arada öğretmen, mühendis, mimar, ressam, avukat, heykeltıraş, müzisyen, çiftçi, doktor hür vatanın hür çocukları cumhuriyetin büyük eseri olan halkevleri büyük ve küçüğümüzle bizim şifa yerimizdir.
Halkevlerinin dil, edebiyat, tarih, güzel sanatlar, temsil, spor, içtimai yardım, halk dershaneleri kursları, kütüphane, neşriyat, müze, sergi, köycüler olmak üzere dokuz şubesinin bulunması isteniyordu.
Aydın mebusu Adnan Menderes Aydın Halkevi’nin açılış konuşmasında bu kurumları ülkenin ilerlemesi için gerçekleştirilmiş büyük bir hamle olarak görüyor ‘’Bugün halkevlerini açmakla atılan bu adım, içtimai ve milli bünyemizi kuracak ve kuvvetlendirecek bir teşkilatlanma ve uzuvlaşma hareketinin başlangıcıdır ve hars hareketinin teşkilatlanmasıdır.’’
İncesu halkevine ait 1508 adet kitap 5830 sayılı kanun gereği hazineye intikal ettirilmiş ve oradan İncesu Milli Eğitim memurluğuna teslim edildiği görülmekte kitap listesini incelediğim zaman üzüldüğümü söylemekten kendimi alamadım çok değerli klasik çevirme eserler olduğunu gördüm bunlardan İlyada Ve Odessia, Kuran-ı Kerim tercümesi, Çalıkuşu romanı, Lozan Konferansı, Halk Müziği, Halk Oyunları, Halk Hukuk Bilgisi, Vatan Yahut Siliste, Zoraki Tabip, Zavallı Çocuk, Şair Evlenmesi, Türk Ceza Kanunu, Gılgamış Destanı, Milli Mücadele Destanı vs kitaplardı.
İncesu halkevi Türkiye gerçeklerinin tipik bir örneği olup halkevleri gerçeğini yansıtmaktadır.
Kaynak: Toplum Ve Bilim Dergisi 2014/130
Hasan ÇİFTÇİ