Şimdi, çok seveceğinizi sandığım “berceste”lerden bir demet sunmak istiyorum.
Bilindiği gibi “berceste” sözlükte; sağlam, lâtif, seçme anlamlarına geliyor. Edebiyatta anlamı ise; kolaylıkla hatırda kalabilen ve fakat derin anlam içeren sözler.
“Bir kitaplık laf!” denir ya, bunun gibi bir şey olsa gerek…
**
Mesela; Ziya Paşa’nın; “Aslı kötü olana asalet mi verir hiç üniforma/Altın işlemeli palan vursan eşek yine eşektir”, anlamına gelen:
“Bed asla necâbet mi verir hiç üniforma
Zerduz palan ursan eşek yine eşektir”
**
Ya da ; “Kıptinin yiğidi, yiğitlikten söz ederken, hırsızlığını anlatırmış” anlamına gelen;
“Şecaat arz ederken merd-i kıpti, sirkatin söylermiş.”
**
Ya da; Şeyhülislam Mehmet Bahâi Efendi’nin;
“Bana zındık diyende biraz iman olsa; Putuma karışan bari Müslüman olsa” biçiminde açıklayabileceğimiz;
**
“Bana zındık diyende biraz iman olsa
Putuma dahleden bari müselmân olsa”
**
Bercestelerin güzel ve yaygın bilinen örnekleri ile devam edelim.. Mesela Hayâlî’nin (Ö:1557) ; “Cihanı süsleyen (Allah) her zaman ve mekandan mevcuttur.
Tıpkı balıkların denizi bilmedikleri gibi (İnsanlarda) bilmezler” anlamına gelen;
“Cihân-ârâ cihan içindedir, ârâyı bilmezler.
Ol mâhiler ki deryâ içredir, deryâyı bilmezler.”
**
Ya da; “Ben ne söylüyorum tanburam ne çalıyor” sözleriyle açıklaya bileceğimiz;
“Men çe gûyem,
Tamburam çe zened (guyed)”
**
İşte size bir berceste daha;
“Tâhir efendi bana kelp demiş
İltifatı bu sözde zâhirdir.
Mâliki mezhebim benim. Zirâ;
İtikâdımca kelp tâhirdir.”
**
“Tahir efendi bana köpek demiş.
Bunu iltifat kabul ederim.
Çünkü; Mâliki mezhebindenim.
Mezhebime göre köpek temizdir.”
Mısraların sözlük anlamı yaklaşık böyle ama müthiş bir sanat var son mısrada. “İnancım odur ki; köpek olan ben değil, Tahir efendidir.”
**
Son berceste de Talaslı Sıdıka anadan:
“Pişir pişir söyle sözün/ İçerisinde ham bulunur.”
Kadir Dayıoğlu 12 Eylül 2026 Facebook Cumartesi Yazısı