Her yıl, çeşitli kategorilerde, çeşitli kriterlerde, dünya üniversiteleri sıralaması yapılır. Bunlara bakıldığında, ilk onu bir yana bırakın, maalesef ilk yüz üniversite arasında hiçbir üniversitemizi göremiyoruz. Esamileri okunmuyor… Tabii ilk on ve ilk yüzde ağırlık ABD üniversiteleri ağırlıkta. Umarım, bu sonuçları üniversitelerimiz değerlendiriyordur…
***
Bu yayınları gördükçe; Celal Şengör Hocanın; “ülkemizde üniversite yok!” sözü aklıma gelir hep… Öyle ya, önceki yıllar ilk iki yüze girebilen bir iki üniversitemiz de giderek kan kaybediyor. Bunun başlıca nedeni de, üniversite içi demokratik standartların çok düşük, mali ve yönetsel özgürlüklerinin giderek daralması.
***
Şunu unutmayalım merkez ve yerel baskılar altında faaliyet gösteren mali, bilimsel ve yönetsel özerkliğe sahip olmayan üniversitelerden bir şeyler beklemek beyhude… Dostlar, ilahiyatçı İlhsan Eliaçık’ı dövmeye kalkan, kitaplarının satılmasına izin vermeyen; dünya çapında matematikçi, hemşerimiz, merhum, Prof. Dr. Tosun Terzioğlu’nu protesto eden “kişilerin/öğrencilerin” bulunduğu bir üniversitede ve bir şehirde ne bilim, ne kültür ve ne de sanat olur. Ama ne olur; “beton yığınlarını olduğu ruhsuz bir kent!”; lise seviyesinde üniversiteler. Hiçbir birimizi kandırmayalım.
***
Mesela, bu ülkede hukuk ihlalleri, doğru-yanlış her gün gündeme geliyor. Şu kadar hukuk fakültesi var, birisinden ses çıktığını gördünüz mü? Bu korku, bu çekingenlik neyin nesi?
***
Yine mesela Kayseri’de biri vakıf dört üniversite var, Kayseri Belediyeleri de devasa ve geriye dönüşü olmayan altyapı yatırımları yapıyor; “kent hafızası” yok ediliyor. İlgili fakülte ya da birimlerden bir çift laf duydunuz mu? Bunlardan duymayınca, gayret bize düşüyor.
***
Anlayacağınız; “kız kocayınca gayret halaya, oğlan kocayınca gayret dayıya düşermiş!”. İnanın dostlar, bizimkisi de bu hesap. İnanın, yirmi-otuz yıl önce yazdığınızı, bugün servise koyun değişen bir şey yok.
***
Aynı şeyleri yaza yaza usandım artık. Yeni bir şey yok, kendimi tekrarlar eder oldum, bu da çok üzüyor ama ne yaparsın. Buna rağmen durmak istemiyorum. Büyük şair Fuzuli ne güzel demiş: “Söylesem tesiri yok, sussam gönül razı değil / Çektiğim âlâmı bir ben birde Allah'ım bilir”
***
Üniversitelerde “neme lazımlık” yaşamın bir parçası; hem yerel ve hem de merkezi yönetimle iyi geçinmek amaç olunca, o ülke üniversitelerinde bilim falan yapılmaz. Ara sıra, uluslararası arenada gördüğümüz hocalar da “imalat hatası” mesabesinde…
***
Bunun en güzel ve canlı örneğini Boğaziçi Üniversitesi’nde yaşadık ve yaşamaya da devam ediyoruz. Mesela (flaş) üniversitelerimizden Bilkent ve Hacettepe, patinaj yapıyor. ODTÜ, İTÜ ve Yıldız Teknik (YTÜ) konumlarını korumaya çalışıyor.
***
Hâkeza, gözbebeğimiz Erciyes Üniversitesi, 1970 sonrası kurulan kamu üniversiteleri arasında ön sıralarda yer almaya devam ediyor. “Yeni Nesil” üniversiteleri arasında yer alan Abdullah Gül Üniversitesi ise dikkat çekiyor. Ama elbette yeterli değil. Diyeceksiniz ki; bu şartlar altında bu bile başarı. Bunlar bilim, kültür, sanat, teknoloji üretemezler.
***
Unutmayın, hangi branştan olursa olsun, bir üniversite hocası, üniversiteye girince, müktesebatını, bagajını, dışarıda bırakacak. “Tabula rasa” veya “tabula rosa” olacak, John Locke'un ortaya attığı "boş levha" önermesi gibi. Bir empirist (deneycilik) olan Hume'a göre, zihnimizde doğuştan gelen bir fikir yoktur. (Hum) da liberal düşüncenin önde gelen temsilcilerinden; (Lak) gibi…
***
Bunun babası da Antik Yunan'daki Thales'tir… Geometride okuduğumuz (Tales) teoremleri de buna ait. Dönemine ve çağlara damgasını vuran felsefeci.
***
Şimdiki vereceğim haberi bizim gazeteden aldım… Habere bazı ilaveler yaptım… Dünyanın en saygın derecelendirme kuruluşlarından biri Quacquarelli Symonds (QS) tarafından açıklanan 2026 Dünya Üniversiteleri “Sürdürülebilirlik Sıralaması” sonuçları yayınlandı.
***
Çevresel etki, sosyal etki ve yönetişim alanlarında kapsamlı değerlendirmelerle oluşturulan sıralamada, geçen yıl 1746 üniversite yer alırken bu yıl dünya genelinde 1994, ülkemizden ise 53 üniversite yer aldı.
***
Erciyes Üniversitesi (ERÜ) prestijli değerlendirmede dünya üniversiteleri arasında 701, Türkiye üniversiteleri arasında 12. sırada ve devlet üniversiteleri arasında ise 9. sırada yer alarak önemli bir başarıya imza attı.
***
Ülke sıralamasına bir bakacak olursak tablo şöyle. Parantez içindeki rakam dünya sıralamasındaki yeri: 1. KOÇ (329.), 2. ODTÜ (338.), 3. Boğaziçi (352.), 4. İTÜ (367.), 5. YTÜ (406.), 6. Sabancı (440.), 7. Hacettepe (524.), 8. İstanbul Üniversitesi, 9. BİLKENT (624.), 10. Ankara Üniversitesi (658.), 11. Dokuz Eylül Üniversitesi (658.) ve 12. Erciyes Üniversitesi (701.).
***
Kamu üniversiteleri sıralaması ise şöyle: ODTÜ, Boğaziçi, İTÜ, YTÜ, Hacettepe, İstanbul Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi ve Erciyes Üniversitesi…