“1 Ton Eşdeğer Petrol” (TEP), 1 ton ham petrolden elde edilen enerjiyi ifade eder. Bu birim, farklı enerji kaynaklarını (kömür, gaz, petrol, elektrik vs.) tek bir ortak paydaya indirerek karşılaştırma yapmayı sağlar. Ya da kullandığımız bu kaynakların yerine sadece petrol kullansaydık, karşılığı petrol olarak ne olurdu? Sorusunun karşılığı. “Yaklaşık olarak 10 milyon kcal enerjiye karşılık gelir.” (Wikipedia)
**
Bir anımsatma daha yapayım. Farklı kaynaklarda farklı rakamlar görürüz. Yıllar da farklı. Mertebeler yaklaşık. Benimkisi, bilgi verme babında. O nedenle, enerji bağlamında hangi ligde olduğumuzun; kimlerle yatağa girdiğimizi fark edelim. Orta Doğu’daki kavgayı da… Enerjiyi göz ardı edersek, bölgemizdeki kavgayı anlayamayız. Tabii, bir de buna suyu ilave edin.
**
Kabaca bir bilgi daha vererek konuya devam edeceğim. Dünya enerjisinin yaklaşık yüzde 60’ını ABD, Çin ve AB tüketiyor. Ha keza, elektrik tüketimi de öyle. Bir araştırmaya göre, yeryüzünde bir milyara yakın insan henüz elektrik ile tanışmamış.
**
Dünya birincil enerji arzı, 2018 yılı verilerine göre yaklaşık 14.314 milyon TEP (Ton Eşdeğer Petrol); ülkemizde ise 140-150 milyon TEP civarında. Dünyanın da yüzde 1’i mertebesinde.
**
Toplam enerji tüketiminin büyük kısmını fosil yakıtlar (petrol, kömür, doğal gaz) oluştururken bu yaklaşık yüzde 85 civarında. Petrol (%33,1), kömür (%30,3) ve doğal gaz (%23,7) başı çekiyor. Henüz, günümüz verilerine erişemedik. Ama üç aşağı beş yukarı, durum böyle.
**
Kişi başına düşen enerji, sanayileşmiş ülkelerde 4-5 TEP seviyelerine çıkarken, gelişmekte olan ülkelerde daha düşük seyretmekte. Türkiye'de kişi başına enerji tüketimi ise 1,59 TEP ile 1,86 TEP arasında olup dünya ortalamasına yakın.
**
ABD'de kişi başına düşen yıllık enerji tüketimi oldukça yüksek olup, 2017 verilerine göre yaklaşık 300 milyon BTU (yaklaşık 7,5 ton eşdeğer petrol-TEP) civarındadır. ABD, dünya enerji tüketiminin yaklaşık %18'ini tek başına karşılamakta, kişi başına elektrik tüketimi yıllık 12.154 kWh seviyesine ulaşmakta.
**
Dünyada kişi başı yıllık ortalama elektrik tüketimi yaklaşık 3.100-5.000 kWh civarında. Gelişmiş ülkelerde bu 10 bin kWh'in üzerine çıkabilirken, gelişmekte olan bölgelerde çok daha düşük. Türkiye'de ise kişi başı elektrik tüketimi 2023 verilerine göre yaklaşık 3.926 kWh ile dünya ortalamasının üzerinde.
**
Peki, RES ve GES konusunda dünyada ki trend nasıl? 2025’te devreye giren güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesi, önceki yıla göre yüzde 17 artarak 814 GW (bin megawat) ulaştı ve rekor kırdı. Uluslararası enerji düşünce kuruluşu Ember’in verilerine göre, bu artışla toplam kurulu güç 4 bin 174 GW’a çıktı. Güneş enerjisinin toplam kurulu gücü 2 bin 900 GW, rüzgar enerjisinin ise 1.300 GW’a yükseldi.
**
Türkiye'nin rüzgar ve güneş enerjisi kurulu gücü 2026 yılı başı itibarıyla büyük bir ivmeyle artarak toplamda 40 bin MW (40 GW) seviyesini aştı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın Şubat 2026 verilerine göre, güneş enerjisi kurulu gücü yaklaşık 25.827 MW, rüzgar enerjisi ise yaklaşık 14.862 MW civarına.
**
Geçen yıl devreye alınan (RES ve GES) kapasite yıllık yaklaşık 1.046 TWh (100 MWh) elektrik üretim potansiyeline sahip. Bu üretim, küresel ölçekte gazdan elde edilen elektriğin yedide birinden fazlasını ikame edebiliyor. Aynı zamanda Katar’ın yıllık LNG ihracatının yaklaşık 1,8 katına denk bir üretim anlamına ve mevcut fiyatlarla yaklaşık 138 milyar dolarlık gaza karşılık geliyor.
**
Orta Doğu’da artan gerilimle birlikte yenilenebilir enerji kaynaklarının önemi daha da belirginleşti. Mevcut güneş ve rüzgar kapasitesi, bu süreçte gazdan elektrik üretimini ikame ederek 40 milyar doların üzerinde potansiyel tasarruf sağladı.
**
Ember, güneş ve rüzgar enerjisinin hızlı büyümesiyle birlikte bu kaynakların enerji arzının temel unsuru haline geldiğini, ülkelerin enerji bağımsızlığını artırarak fosil yakıtlara ve jeopolitik risklere olan bağımlılığı azaltacağını vurguladı.
**
Bir varil ortalama 150 kilogram. 2025 yılı itibarıyla dünyada yaklaşık 1,77 trilyon varil kanıtlanmış petrol rezervi bulunmakta. En büyük rezervler sırasıyla Venezuela, Suudi Arabistan, İran ve Kanada'da.
**
Türkiye'nin kanıtlanmış üretilebilir ham petrol rezervi, özellikle Gabar ve çevresindeki yeni keşiflerle birlikte artarak yaklaşık 500-600 milyon varil seviyelerine ulaştı.
**
Bir son bilgi ile petrol görünümüne son vereceğim. Büyük rezerv sahipleri, yüzde itibarıyla şunlar: Venezuela (17,17), Suudi Arabistan (15,14), İran (11,82), Kanada (9,24), Irak (8,22), Birleşik Arap Emirlikleri (6,40), Kuveyt (5,75), Amerika Birleşik Devletleri (4,74), Rusya (4,53), Libya (2,74), Nijerya (2,12), Kazakistan (1,70), Çin (1,60), Katar (1,43) ve Brezilya (0,90). Devam edeceğiz.