Ramazan gelince akla, “fakir fukara” gelir. Bir de “sandık” yaklaşınca... Ramazan geçince, oylar “sandığa” düşünce “fakir fukara” da unutulur gider. Ta ki, yeni Ramazan’a, yeni sandığa kadar. Sanki, “doğa yasası!”.
Yazımın çok tehlikeli olacağını biliyorum; peşinden tepki ve teşekkürlerin geleceğini de. Mesela, vakti zamanında, 65 yaş ve üstüne, belediye otobüslerine sınırsız biniş gelince bunu “sayı ile sınırlayın” dediğimde, demediklerini bırakmadılar; “kaç halk otobüsümün olduğuna” kadar sordular. Hele hele, bu binişler için belediyelerin otobüs sahiplerine bir miktar ödemeleri gerektiğini söyleyince…
Oysa, “ekonomi denilen olay”, “toplamı sıfır olan bir denklemdir!” Bir yerden alırsın, bir yere verirsin. Kâr da zarar da birbirinin ortağı. Hiçbir zaman bu para başkanların kesesinden, belediyelerin kasasından çıkmaz. Erinde geçinde, en azından bu kente yaşayanlar öder. “Fakir-fukara” öder, “dar gelirli” öder, “öğrenci” öder.
“Fakir fukarayı, tüyü bitmemiş yetimin hakkını korumayan, bunları gece gündüz düşünmeyen bir Türk büyüğüne rastladınız mı?” diye sormuştu bir yazısında Ali Rıza Kardüz, nam-ı diğer merhum Güngör Uras, yıllar öncesi... Biz de bu sözden mülhem çok yazmıştık bu köşede. Fakir fukara goygoyculuğu; fakir fukara dalkavukluğu devam ettiği sürece de daha çok yazacağız…
Aklımın yettiğinden beri, hep “fakir fukara, tüyü bitmedik yetimin hakkı” ile ilgili palavraları dinlemekle geçti. Bu süreçte; fakir fukara giderek artı; tüyü bitmemiş yetimin ise öpülmedik, okşanmadık bir kulağının arkası kaldı!
Kardüz, o yazısında yukarıdaki soruyu soruyor ve bir tespitini aktarıyor: “Bütün Türk Büyükleri fakir, fukara, tüyü bitmemiş yetimin hakkını korumak için hizmete talip olur. Milletvekili seçilir, bakan olur, başbakan olur(...) Amma velâkin bu fakir, fukaranın, tüyü bitmemiş yetimin başları da dertten bir türlü kurtulamaz.” “Ülkenin başına hep fakir fukarayı, bazen de orta direği kollayan idareciler geldi. Nedense fakirler fakirlikten, fukaralar fukaralıktan, ortadakiler de bağlandıkları direkten bir türlü kurtulamadı!”
Neden acaba? “Bu tersliği görenler, inanç sistemlerini sorgulamak yerine, ’tedbirin, yasağın veya dayağın dozu az geldi’ diye düşündüler. (...) Büyük Türk Büyükleri ise; halkı ve ekonomiyi, ‘tedbir ile, tekdir ile, tekdir ile uslanmayanı da dayak ile’ yönetmek” istediler.
Halkın büyük bir kısmı da bunlardan hiç geri kalmadı. Kahve köşesinde “aznif yazarken”, okey oynarken bu tersliklere, bol bol çözüm ürettiler. Çıkarırsın bir kanun. Sallarsın üçünü beşini köşe başında... O zaman siz bakın, ortalık nasıl süt liman, millet de nasıl adam oluyor. “Anadın mı, abicim?”
“Fiyatlar başı boş bırakılır mı? Kasaba, fırıncıya, manava, bakkala, çakkala diyeceksin ki; ‘Arkadaş bu malları şu fiyata satacaksınız. Satmazsan, ölümlerden ölüm beğen!’ Bu taktirde bakın siz fiyatların düştüğüne.”
Marketler Allah’ın günü fiyat artırıyor. İbret-i âlem için sahiplerine çek bir meydan dayağı, salla bir ikisini meydanda, bak ortalık nasıl süt liman oluyor!..
“Olmaz abicim!”... Bu iş bakkala, manava, kasaba bırakılmayacak kadar, ciddi bir iştir. Belediyelere fırın açtıracaksın. Köylünün sütünü değerlendirmek için süt merkezleri kuracaksın. Bu arada aşevlerini de unutmayacaksın! Marketlere karşı da tanzim satış mağazaları açtın mı, bak sen işler nasıl düzeliyor. Ekonomi nasıl rayına giriyor!
Elbette bunlar önemli; elbette bunlar “sosyal devletin” gerekleri. İnsanca yaşayacak ücret, emekli maaşı veremez, insanları “ele-güne” muhtaç duruma düşürürseniz, özellikle belediyelerin de devreye girmesi çok doğal. “Kent lokantası”, “kreş”, “yurt” açtı diye, bir belediyenin yargılanacağı hiç aklıma gelmezdi. Onu da gördük bu ülkede.
Ama sonunda “fiyat” ve “işyeri” “tekeli” oluşmamalı. Yani, “rekabetin” önüne takozlar konmamalı. “Bakkal amcayı” da öldürmemeli. Dünyanın hiçbir gelişmiş ülkesinde, kent merkezinde, büyük AVM’leri (Forum Kayseri, Kayseri park gibi”. Bunlar, bir kentin periferisindedir. Belediyelerin görevi, buralara erişimi kolay kılmaktır. Yoksa, şehrin “göbeğinde” inşaat izni vermemektir.
Unutmayalım, Osmanlı’da asırlarca süren “gedik hakkı”, Osmanlı ekonomisini kurtaramadığı gibi, batışında “tuzu-biberi” oldu. Onlarca yıl yeni berber, ayakkabıcı, boyacı gibi zanaat erbabının dükkan açmasına izin verilmedi; fiyatlara da “narh” kondu.
Hasılı kelam... Yani yaşadığımız, özlediğimiz hâlin özü şuymuş: “İktisadi hayat, başı boş bırakılmaz. Halkını düşünen devlet ve dahi belediyeler, başta döviz olmak üzere, her türlü görünür ve görünmez maddelerin fiyatlarını bir disiplin altına almalıdır. Hürriyet iyidir lâkin bu, iktisadi hayata tatbik edilemez. Bu nedenle birilerinin bu fakir, fukarayı kollamaları gerekir!”
“Biz, sabah akşam sadece ve sadece fakiri, fukarayı, tüyü bitmemiş yetimin hakkını düşünen büyüklere, yazarlara ve çizerlere sahibiz. Ama nedense uygulanan ekonomik ve sosyal politikalar halkı acıtan politikalar oluyor. Ve kazığı da sürekli bunlar yiyor.”
Neden acaba? Bu işte bir terslik yok mu? Evet. Bu ülkeyi yönetenler, fakir fukaranın hakkını koruduğunu zannedenler, ekonomi denilen bir bilimin olduğundan artık haberdar olmalılar. Narhlarla, baskılarla, fiyat ayarlamalarıyla, emir ve komutayla ekonominin düzlüğe çıkamayacağını; sonuçta fakır fukaranın yüzünün gülmeyeceğini, tüyü bitmemiş yetimin hakkının korunamayacağını artık, bilmeliler.