Hayatımız “çelişkilerle/paradokslarla” dolu Şimdi paylaşacağım önemli makale, üstadımız Mahfi Eğilmez’e ait. “Kendime Yazılar Blogunda” yayınlamış (Haziran 29, 2026). Bazı kısımlarını veriyorum. Herkesin, özellikle köprü, battı-çıktı, yonca yaprağı vs. yaparak trafiği rahatlatacağını sanan belediye yetkililerinin okumalarını hararetle tavsiye ederim.
Sanırım benim, yıllardır ve defalarca tekrarladığımı; “çözdükçe düğümleniyor!” sözünün bir başka açıdan teyidi gibi.
“Teknoloji dünyasında yaygın bir varsayım vardır: Bir süreç daha verimli hâle geldiğinde daha az kaynak ve enerji kullanılır, daha az zaman harcanır ve maliyetler düşer. Bu, ilk bakışta oldukça mantıklı görünse de tarih, verimliliğin her zaman daha az tüketim anlamına gelmediğini gösteriyor.
1865 yılında İngiliz iktisatçı William Stanley Jevons, The Coal Question adlı eserinde dikkat çekici bir gözlem ortaya koydu. Buhar makineleri geliştikçe aynı işi yapmak için daha az kömür gerekiyordu. Doğal beklenti, kömür tüketiminin azalmasıydı. Fakat tam tersi gerçekleşti.
Buhar gücü ucuzladıkça fabrikalar bu teknolojiyi daha yaygın kullanmaya başladı, üretim arttı ve yeni kullanım alanları ortaya çıktı. Sonuç olarak her bir makine daha verimli çalışmasına karşın toplam kömür tüketimi hızla yükseldi. Bu olgu bugün Jevons Çelişkisi adıyla biliniyor.
Teknoloji tarihinde bu durumun pek çok örneğiyle karşılaşıyoruz. Yakıt tasarruflu otomobiller yaygınlaştıkça insanlar daha uzun mesafeler kat ediyor. İnternet bağlantıları hızlandığında daha az değil, daha fazla veri tüketiliyor. Kısacası verimlilik artışı, çoğu zaman tüketimi azaltmak yerine daha da artırıyor.
Benzer bir durum şehir ulaşımında da görülüyor. Ulaşım ekonomisinde uyarılmış talep olarak bilinen olguya göre, yeni bir köprü ya da otoyol yapıldığında ilk beklenti trafiğin kalıcı olarak azalmasıdır.
Ancak artan ulaşım kapasitesi daha fazla kişinin otomobille yolculuk yapmasını teşvik edebilir. Daha önce toplu taşımayı kullananlar, farklı saatlerde seyahat edenler veya yolculuğunu erteleyenler yeni kapasiteden yararlanmak için yola çıkmaya başlar.
Sonuçta başlangıçta rahatlayan trafik zaman içinde yeniden yoğunlaşabilir. İstanbul Boğazı'nda inşa edilen yeni köprülerin trafik üzerindeki etkisi de bu olgu bağlamında sıkça tartışılıyor. Kısacası, kapasite arttıkça talep de çoğu zaman artar.”
Dostlar benim yine yıllarca ve defalarca tekrarladığım gibi, kent merkezinde, otopark yapmak trafiği çözmez aksine daha da karmaşık hale getirir. İlk bakışta çözer sanılsa bile, zaman içerisinde, yaratılan park kapasitesi ile, o bölgeye trafik akışını yoğunlaştırırsınız.
O zaman çözüm; a. Kent merkezinde otopark arzını azaltmak, b. Resmi daire ve kurumları merkez dışına, periferiye atmak, c. Büyük alış-veriş merkezlerine kent dışında planlamak, d. Kent merkezinde olabildiğince bina yoğunluğunu azaltmak, d. Toplu taşımı yaygınlaştırmak.
Şayet bunları yapamazsanız, yapılacak her türlü yol altyapısı, trafiği rahatlatmaz, bilakis daha da düğümler. Kayseri’de yaşanan hal bu. Başında düğme yanlış iliklendi, tüm uyarılarımıza rağmen. O nedenle göreceksiniz, Kartal kavşağı hiçbir işe yaramayacak; kent merkezinde ki trafik yoğunluğunu artıracak. Göreceğiz; umarım ben yanılırım.
Mesela, bol otopark yaparsanız, yaratılan ilave kapasite kadarlık bir aracın o bölgeye girmesine neden olursunuz. Yine mesela, ForumKayseri’nin, Melikgazi Belediyesi’nin ve Hunat katlı otoparkı devreye girince, o bölgede trafik kitlendi. Yanlış mı? Yok, görebilen, gözlem yapabilen herkes bunu rahatlıkla görebilir. Diğer otoparkları saymıyorum.
Benzeri bir hata, yıkılan Dedeman Ortaokulu arazisine, katlı otopark yapılacaktı. Israrlı uyarılarım sonunda bundan vazgeçildi ve yerine çok güzel bir park yapıldı. İsmi de Dedeman Parkı kondu. Aynı adada bulunan Nazmi Toker İlkokulu/Ortaokulu binası kaldı. Melikgazi bu binayı korudu ve güzel bir restorasyon yaptı; kültür ve sanat merkezi olarak hizmet vermeye başladı.
Umulu ki, ideolojik, siyasi davranılmaz, binaya Nazmi Toker merhumun adı verilir. Yakışan da bu. Parktan ve restorasyondan dolayı Palancıoğlu Başkanı kutlarım.
01 Temmuz 2026 Çarşamba Facebook Yazısı