Ülkemizde, uçak yapım girişiminin geçmişi, bir asır öncesine denk gelir. Gazi Mustafa Kemal hedef göstermiş; “İstikbal göklerdedir!” Kayseri, Eskişehir, Ankara vd. inişli çıkışlı bir seyir izlemiş. 1945’lerden sonra gündemden düşmüş ta ki, Kıbrıs Barış Harekatı sonrası ABD tarafından konan “ambargo”ya kadar. Bu ambargo nedeniyle, “Kendi Uçağını Kendin Yap!” sloganı gündem oldu; yankı buldu. Sanırım, Hava Kuvvetleri Komutanı da Muhsin Batur idi.
1970'lerde Türk silahlı kuvvetlerinin öncülük ettiği bir kampanya. "Memleketin milli bir savaş endüstrisi kurması zorunluluğu"na işaret eden bu kampanya; 1974 Kıbrıs Barış Harekatının ardından ABD'nin, Türkiye'ye askeri malzeme gönderilmesini durdurmasından sonra toplumsal bir seferberliğe dönüşmüştü. 1974 ve 1975 yılları kampanyanın yaygınlaştığı yıllardır. bununla birlikte kampanya aslında 1973'te başlatılmıştır.
Söz gelimi; Milli Piyango İdaresinin 19 eylül 1973 tarihli çekilişinin teması "Kendi Uçağını Kendin Yap"tır. Milli Piyango biletleri üzerinde yer alan konu ile ilgili "resim/grafik" ise iki kanadın ortasından yükselen -yumruğu sıkılmış- bir koldur. (bu kampanya kapsamındaki çeyrek biletler 10 liraymış...)
Vehbi Koç; 7 mayıs 1975 tarihinde dönemin Genel Kurmay Başkanı Semih Sancar'a bir mektup yazarak; üretimin kamu mu özel sektör mü tarafından yapılması gerektiği tartışmalarını yersiz bulduğunu; bu süreçte özel sektörün potansiyelinden de yararlanılması gerektiğini belirtir. ayrıca; tank motorlarının Koç Grubu'nun yapım aşamasında olduğu Bursa Orhangazi'deki döküm fabrikasında yapılabileceğini belirtir. Kaynak Ekşi Sözlük)
Gelelim uçağın Kayseri’de ki serüvenine. Hikaye 1925, 1926’larda başlar, devam eder gelir; doğru, eksik, yalan, yanlış bilgilerle. Konuda çok yazıldığı, kitaplaştırıldığı için detaya girmiyorum, bunlara. Şimdi yaşanan hali ya da durumu aktarıyorum. Hemen belirteyim, tek ciddi çalışma, editörlüğünü Dr. Neslihan Altuncuoğlu’nun yaptığı, Büyükşehir Belediyesi yayınları arasında yayınlanan “Kayseri Uçak Fabrikası”.
“TOMTAŞ Havacılık Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkanvekili Ali Ekşi; İHA muhabirine yaptığı açıklamada 6 Ekim 1926’da Kayseri’de kurulan Türkiye’nin ilk uçak fabrikasının 100 yıl sonra yeniden havacılık tarihine geçtiğini belirterek, turbofan motorlu, ileri seviye jet eğitimi ve hafif taarruz uçağı olan HÜRJET’in komponent seviye montajının Kayseri’de başladığını” söyledi.
“ … TOMTAŞ’ın 97 yıl sonra, 2023 yılında yeniden kurulduğunu ve bugün yaklaşık 25 bin metrekare kapalı alanda 500’ü aşkın nitelikli personelle havacılık ve savunma sanayisine hizmet verdiğini” söyledi.
… "100 yıl önceki imkansızlıklara rağmen ortaya konmuş bir başarıyı 100 yıl sonra tekrar etmek için bir araya geldik. Allah’a şükürler olsun tekrar ayağa kalkması Kayseri’de gerçekleşmiş olacak" dedi.
… bugün HÜRJET için Kayseri’de üretim ve montaj faaliyetlerinin yapılıyor olmasının tarihi bir döngü oluşturduğunu” belirten Ekşi, "O dönem için tasarımı Alman Junkers firmasına kullanım hakları TOMTAŞ’a ait uçakların üretimi Kayseri’de gerçekleşmişken, 100 yıl sonra ise ortağımız, … Türkiye’nin gururu TUSAŞ’ın tasarladığı, yerli ve milli uçağımızın TOMTAŞ tesislerinde HÜRJET’imiz 100 yıl sonra yiğidin düştüğü yerden göğe yükselmiş olacak" ifadelerini kullandı.
… Ekşi, ikinci yüzyıl için önemli bir hedef ortaya koyduklarını söyledi. "100 yıl Türkiye Cumhuriyeti için aslında çok da kolay geçmedi. Zorlu bir kuruluş dönemi, ciddi bir emek, yeri geldi acılar yaşandı. İnşallah ikinci yüzyıl Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzyılı olsun. Biz de bu ikinci yüzyılda eğer bir 100’üncü yıl marşı yazılacaksa bir nefes de Kayseri’den verelim istiyoruz" diye konuştu.
“… HÜRJET’in Kayseri’de üretilecek olmasının büyük önem taşıdığını” söyledi. Şimdi ise HÜRJET gibi dünyanın imrenerek takip ettiği, İspanya gibi kendine ait uçak lisansları olan bir ülkenin sipariş verip almak istediği, halihazırda bulunduğu segmentte dünyanın en gelişmiş uçaklarından bir tanesi HÜRJET’in üretiminde Kayseri’mizin izi olacak" ifadelerini kullandı.
“HÜRJET’in üretim takvimine ilişkin de bilgi veren Ekşi, ilk uçağın montajının 2027 yılına gelmeden Kayseri’de gerçekleştirileceğini belirtti”. " … Allah’tan bir mani gelmezse 2027 yılını görmeden ilk uçağımızın komponent montajını burada yaparak TUSAŞ’ın Ankara’daki tesislerine teslim etmiş olacağız. Bunun sonrasında da … 2027 yılında uçak motor montajını da gerçekleştirerek gökyüzündeki yerini almış olacak" dedi.
16.17.18 Ekimde Kayseri’de yapılacak olan Bilim Festivali’ne de katılarak genç ve heyecanlı Kayserililerle bir araya geleceklerini de sözlerine ekleyen Ekşi; "Memduh Büyükkılıç başkanlığındaki büyükşehir belediyemiz TOMTAŞ Fabrikası’na en başından beri ciddi destek veriyor. Bu sene de oldukça geniş kapsamlı bir organizasyon planlamışlar. Bizden de bu organizasyonda yer almamızı rica ettiler" dedi.
Ali Ekşi’yi yakından tanırız, ailece. Oğlum Mustafa’nın yakın arkadaşı. Evladımız gibi severiz. Çok genç, yetenekli, çok iyi tahsil yaptı. Başka ne diyelim, başarılı olmasını canı gönülden isteriz. Yolu ve bahtı açık olsun.