Tramvay ne kadar yolcu taşıdı?
Bu sorunun yanıtı, Kayseri Ulaşım AŞ’nin sitesinin istatistikler bölümünde yok.
Var ama belki de ben bulamadım.
En son bilgi, 2021 yılına ait… 2021’den bu yana kileri”Google Amca”da, bulabiliyoruz. Ya da TÜİK’ten öğreniyoruz…
Neden yayınlamazlar, bilmiyorum?
2025 yılında iyaklaşık 52 milyon yolcu taşınmış…
Otobüslerle, bunun yaklaşık iki katı. 2024 yılında bundan beş milyon fazlaymış.
Bu düşüşün mutlaka bir izahı olmalı. Acaba, artık sistem “doyma noktasına” mı geldi?
Ülke genelinde tramvay taşımacılığında, 2015-2024 döneminde, toplamda Kayseri’de yüzde 53 artışa karşılık, ülke ortalaması da bununla aynı olmuş.
Buna rağmen Kayseri’nin toplamda durumu gayet iyi.
“Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ait ‘Metro, Tramvay ve Hafif Raylı Sistem (HRS) İstatistikleri’ bültenini yayımladı.
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) metodolojisine uygun şeklide ilk kez sefer sayılarının da hesaplamalara girdiği raporda, uluslararası kıyaslamaya imkan tanıyan üç temel gösterge öne çıktı.” (Yerel basından, Kayseri Anadolu Haber)
Yine yerel basından aldığımız (Kayseri Anadolu Haber) bilgiye göre, “TÜİK tarafından açıklanan verilere göre, Türkiye genelinde kent içi raylı sistem hatlarında 2025 yılında toplam 1 milyar 899 milyon yolcu seyahat etti. Bundan aslan payını 1 milyar 76 milyon kişi ve yüzde 56 pay ile metro taşımacılığı aldı. Tramvay hataları 495 milyon yolcuyla toplamın yüzde 26 dilimini oluştururken, hafif raylı sistemler (HRS) 327 milyon yolcuyla yüzde 17 paya sahip oldu.”
“Tramvay taşımacılığında şehirler arasında farklı seyirler izlendi. İstanbul’da tramvay hatlarını tercih edenlerin sayısı 6 milyonluk gerilemeyle 225,9 milyona indi.
Türkiye genelinde tramvay yolcu sayısında ikinci sırada yer alan Kayseri, bir önceki yıla göre 5 milyonluk düşüşe rağmen 51,6 milyon yolcu söz konusu. Listenin üçüncü sırasındaki Eskişehir ise yolcu sayısı 1,8 milyon artırarak 49,6 milyona ulaşmış.
Tramvay tarafında günlük ortalama yolcu sayısı İstanbul için 619 bin, Kayseri için 141 bin, Eskişehir için 136 bin gerçekleşmiş.”
Bunlar güzel haberler. Gelelim “zurnanın zırt dediği yere!”. Raylı sistem ulaşımında önemli bir ölçüt olan, “pik saatte, tek yönde taşınan yolcu sayısına”. Bu, aynı zamanda sistemin ne denli “verimli” ya da “rantabl” ya da fizibil (yapılabilir) olduğunu söyler bize.
Kayseri için günde ortalama 141 bin yolcu veriliyor. On sekiz saatlik çalışma süresinde, taşınan yolcu sayısı, 4 bin civarında. Peki, işin ta başına gidelim:
Henüz İLDEM, Talas (iki hat) ve Şehir Hastanesi hattı yokken, birinci etap için (OSB-Doğu Terminali, 16,5 km) Eser Müşavirlik firması tarafından verilen 2020 hedefi, “saatte 13 bin yolcu” idi. Yıl 2025, hatlar artmasına rağmen, bunun çok çok gerisinde kalındı.
Bu denli sapma olur mu?
Bun da ortalama mı yoksa, “pik saatte” mi? Bilemiyoruz… Müşavir firma belirtmemiş. Sağlıklı bir değerlendirme yapabilmemiz için bunun bilinmesi gerekir. Bu bilgiyi de Ulaşım AŞ’nin açıklaması gerekir..2024’e göre 2025’te 5 milyon yolcu azalmasının nedenini de…
Pişmiş aşa su katmak istemem ama işin ta başında, kapatılan DPT, Kayseri tramvayını fizibil (yapılabilir) görmemiş ve izin vermemişti. Vakta ki, Abdullah Bey Başbakan oldu, yapım kararını Yüksek Planlama Kurulu verdi. Tabii, DPT direnince hemen, “bürokratik direnç” eleştirileri yapıldı, Büyükşehir tarafından. Biliyorsunuz, DPT sonra kaldırıldı… Demek ki, haklılarmış.
Bir bilinmesi gereken diğer konu da şu: Tramvay kâr mı yoksa zarar mı ediyor? Zarar ediyorsa, ne kadar ve kabul edilebilir mi?
Bu konuda çok yazdım, ama Müşavirlik firmasının, 2020 için verdiği “saatte tek yönde 13 bin yolcu” sayısının, şişirme olduğunu ta o günlerde yazmıştım. İzin için, bulunmuş ve mühendislik dilinde “sabunlanmış” bir rakam olduğunu belirtmiştim.
Gözüken bir diğer yanlış da zamanla ortaya çıktı. Önce İLDEM hattı yapılsaydı, ki yapıldı, sonra, Anayurt-ERÜ-Talas, eş zamanlı Cemil Baba-Talas Bulvarı-Meydan hattı yapılsaydı. Yani, ERÜ’yü kuşatan iki hat olsaydı daha doğru olmaz mıydı?
Ha diyeceksiniz ki, para nerede? Bulunurdu efendim bulunurdu. Ulaştırma Bakanlığı ne güne duruyordu. Kaldı ki bu kent AK Parti’ye inanılmaz destek veriyordu. “Kendi taşımızla kendi kuşumuzu vurmayı” bir marifet sandık. Peki, Şehir Hastanesi varyantını kim yaptı? Ulaştırma Bakanlığı.
Neyse, vakit geçmiş de olsa, en azından Cemil Baba-Talas Bulvarı-Meydan hattına bir an önce başlamak gerekir. Hulusi Akar- Meydan hattı hiç akıl işi değil. Başında iş, “oldu-bittiye” gelmeseydi; “ben yaptım oldu!” mantığı olmasaydı; ciddi bir “ulaşım master planı” olsaydı, Bunların hiçbiri olmazdı. Yok yanılıyorsam, hiç olmasa “master plan özet raporunu” görmek isterim
Otomobil sahipleri için tramvayla, Talas’tan çıkıp bunca yolu katedip kent merkezine gelmek hiç de tercih nedeni değil. Keşke, imkan olsa da harita üzerinde daha detaylı anlatabilsem bunları.
Bir soru daha soruyorum, “tercihli yola” sahip metrobüs daha mı fizibil olurdu, tramvay yerine? Cemil Baba-Meydan; Meydan-Erkilet” hattını “metrobüs” mü yapsak acaba? Vallahi, incelemeye değer…