EDEBİYAT HARCI/2003/ Ali Rıza Navruz
Laçin Yayınları
İkinci Bölüm
Dünden Devamla...
""""
SIHR-İ HELÂL
Bir sözcük ya da söz öbeğini hem ondan önceki sözlerin sonunda hem de ondan sonraki sözlerin başında anlamlı olacak biçimde kullanmaktır.
Örnek:
“Gizlice arasam ağzın lebin emsem sorsam
Hiçbir çare bilir mi dil-i bîmâra acep.”
(Nedim)
İRŞAD
Seci veya kafiye yardımıyla ifadenin sonucunun ne olacağını muhataba anlatabilecek sözü belirtme sanatıdır.
Örnek:
“Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlara su
Kim bu denli tutuşan odlara kılmaz çare su.”
(Fuzûlî)
*
“Elemin Kays’a kıyas etme dil’i mahzûfun
Yok idi aklı ne derdi var idi Mecnun’un.”
(Bâkî)
MÜBALAĞA
Anlatılmak isteneni kuvvetle belirtmek için bir şeyin vasıflarını büyüterek veya küçülterek anlatmaktır.
Örnek:
“Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
Gömelim gel seni tarihe desem sığmazsın.”
(M.Akif Ersoy)
*
“İçim eksiler altı, dışım buzunu tutmuş.
Hayallerim gönlümü bunca zaman avutmuş.
Vallahi baht-ı siyah güldürmeyi unutmuş,
Kara yeller estirip kurutmuş gözlerimi.”
(Ali Rıza Navruz)
TEZAT
Birbirine zıt iki varlık arasında ilgi ve benzerlik kurma sanatıdır. Dilbilgisi bakımından karşıt olan sözleri arka arkaya sıralamak tezat değildir.
Örnek:
“Tuna boylarında sıra selviler
Tan yeli estikçe sessiz ağlarmış.
Gülün bahçesinde baykuşlar öter,
Şu viranelikler eski bağlarmış.”
(Fuat Köprülü)
İSTİDRAK:
Birini över gibi görünüp yermek ve yerer gibi görünüp övmektir.
Örnek:
“Hüsnüne hiç diyecek yok ammâ
Nigehi ok gibi işler câna.”
(Nâbî)
TEKRÎR
Sözün etkisini güçlendirmek amacıyla anlamın üzerinde yoğunlaştığı sözcük ya da söz öbeklerini arka arkaya tekrarlamaktır. Eğer bu tekrar anlamı etkilemiyorsa buna tekerrür ve yazı kusuru sayılır. Anlamın etkisini artıran tekrire ise hüsn-ü tekrar denir.
Örnek:
“Ey varlığı, varı var eden var
Yok yok sana yok demek ne düşvâr.”
(Ziya Paşa)
*
“Büyüksün İlâhi büyüksün büyük
Büyüklük yanında kalır pek küçük.”
(Ali Haydar Bey)
*
“Sanayiden ne sanattır Nesimi
Mükerrerdir, mükerrerdir, mükerrer.”
(Nesimi)
NÎDA
Cümlenin anlam ve akışını kuvvetlendirmek, vurguyu sağlamlaştırmak, ruhun heyecan ve elemlerini yansıtmak için yapılan seslenme sanatıdır.
Örnek:
“Aradan yıllar geçti işte o günden beri
Ne zaman yolda bir hana rastlasam irkilirim.
Çünkü sizde gizlenen dertleri ben bilirim.
Ey, köyleri hududa bağlayan yaslı yollar!
Ey dönmeyen yolculara ağlayan yaslı yollar!
Ey, garip çizgilerle dolu han duvarları!
Ey hanların gönlümü sızlatan duvarları!..”
(F.Nafiz Çamlıbel)
**
Devamı Yarın
Ali İhsan Öztürk
BEN DEĞİL, BİZ
Ali Rıza Navruz
EDEBİYATÇI HARCI-2
Mustafa Cengiz
TAÇLARDA KÖTÜYSENİZ KAYBEDER, İYİYSENİZ MAÇI KAZANIRSINIZ!
KADİR DAYIOĞLU
ÜNİVERSİTELERİMİZ NE HALDE?
Faruk Ergan
SORUMLULUK MAKAMI
Mustafa Cengiz CENK MEYDANI
AĞUSTOS İHRACAT RAKAMI 333, İTHALATI İSE 163 MİLYON DOLAR
Mehmet Arpa
Neden Seni Kaybetmekten Korkmuyorlar?
Mustafa Temizer
FON VURGUNU… MİLLET CELADINA AŞIK!?..
Çınar Can Özyürek
YENİ ROMANlM YOLDA
Nilgun Batıyeli
Toplumun Tahammül Sınırı Nerede?
