EDEBİYAT HARCI 3.BÖLÜM

Ali Rıza Navruz

Dünden Devamla..

"""

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM:

1940 SONRASI TÜRK ŞİİRİNE BAKIŞ

BAKIŞ:

Türk şiirinde 1940 yılı bir çağ dönemi sayılır. İlk sözcü cumhuriyet nesli o zaman yetişmiştir.

Bunun farkında olan Orhan Veli Garip Önsözünde şöyle demiştir.

“Tarihin beğenerek andığı insanlar daima dönüm noktalarında bulunanlardır. Onlar bir ananeyi yıkıp yeni bir anane kurarlar.”

Garipçiler’in inkâr ettikleri şey, biçimi ve özüyle dokuz yüz yıllık Türk şiiridir. Aslında bu tarihten sonra vezin ve kafiye gibi biçim öğeleri atıldıktan sonra bütün temaları, konuları, dili ve amaçlarıyla şiiri değiştirme çabaları başlamıştır. Geleneğe hiçbir şey borçlu olmamak ve şiiri yeniden başlatmak onların dileğidir. 1940’tan sonraki Türk şiir anlayışını ve dönemlerini şu başlıklar altında incelemeliyiz diyorum.

GARİPÇİLER (Birinci Yeni):

Bu dönemin en belirgin ismi Orhan Veli, Oktay Rıfat Horozcu ve Melih Cevdet Anday’dır. O dönemde birlikteliklerinden doğan şiir kitabına da “GARİP” ismini vermişlerdir.

Garipçiler, gözlemledikleri her tür güzellikleri, yaşadıkları anları basit ve sıcak enstantaneler halinde sunmayı severler. Tabiat ve eşyanın çözümlenmesi işinden hazzetmezler. Şiirin bir gönül ve duygu işi değil, kafa işi olduğunu savunurlar. Bu yeni şiir üstelikte çok alaycıdır. Şakaya ve nükteye fazlaca yer verir. Başını alıp gitmek, yalnızlık, tatminsizlik ve avarelik şiirlerinin konusudur. Bu ekolün şairleri iyimser, gülümser ve dünyadan hoşnutturlar. Fakat bu mutluluk düşünceye veya hislere değil beş duyuya bağlanan mutluluktur. Örnek:

“Çayın rengi ne kadar güzel

Sabah sabah,

Açık havada...

Hava ne kadar güzel!

Oğlan çocuk ne kadar güzel!

Çay ne kadar güzel...”

(Orhan Veli)

ORHNAN VELİ KANIK

1914-1950

1940 Şiirinin öncüsü ve Garipçiler’in en güçlüsü olan Orhan Veli İstanbul’da doğmuştur. Galatasaray’ın ilk bölümünden sonra Ankara’da liseyi bitirdi. Mizacı dolayısıyla iyi bir iş tutamayan şair fazla içki ve gece hayatıyla yıpranarak henüz otuz altı yaşında iken 14 Kasım 1950 de ölmüştür. Orhan Veli şiirleri yanında nesirler de yazmış, çevirilerde yapmıştır.

Şiirleri: 1-Garip (1941), 2-Vazgeçemediğim (1945), 3- Destan Gibi (1946, 4-Yenisi (1947), 5-Karşı (1949)

Şiir anlayışı: Orhan Veli’ye göre şiirde vezin ve kafiye gereksizdir. Ona göre “ilk insanlar kafiyeyi, ikinci satırın kolay anlaşılması için kullanmışlardır. Şiirde ahenk vezin ve kafiyenin dışında da vezin ve kafiyeye rağmen mevcuttur.” Yine ona göre “Şiirde şairaneyi arayanlar yeni sözlere tahammül edemeyenlerdir.” Orhan Veli şiirde lafız ve mana sanatlarına da oldukça karşıdır. Teşbih, istiare, mübalağa ve bunların bir araya gelmesiyle meydana gelen bir hayal zenginliği ona göre artık tarihin aç gözünü doyurmuştur.

Şiirinden örnek:

KİTABE-İ SENG-İ MEZAR

Hiçbir şeyden çekmedi dünyada

Nasırdan çektiği kadar;

Hatta çirkin yaratıldığından bile

O kadar müteessir değildi.

Kundurası vurmadığı zamanlarda

Anmazdı ama Allah’ın adını.

Günahkâr da sayılmazdı,

Yazık oldu Süleyman efendiye.

(Orhan Veli)

ANLATAMIYORUM